Då vi kjørte i FInsland i går og kom til Finsland kyrkje, måtte eg tenke på Gaute Heivoll si bok Før jeg brenner ned. Det var ei god bok om ei tragisk hending. Vi stoppa der bare så vidt, men i tankane stoppa eg nok litt lenger.

I går tok vi vegen over Koland, den hadde eg knapt kjørt før. Når eg kom frå Setesdal og kjørte nedover, tok eg av på Hægeland og så kom eg via Brandsvoll til Marnardal. Av og til tok eg også vegen over Finsådal og kom ned lenger sør i Mandalen.

Då kom eg også forbi heimen til Berit Follerås. Ho er lærar på Hovden vidaregåande skule, skigymnaset, og vi var ein del saman då eg var fagforeningsaktiv i Lærerforbundet. Seinare vart alle organisasjonane innan utdanning til Utdanningsforbundet, men det er ei anna soge.

Ein gong reiste eg og Berit saman på møte i Lærerforbundet i Arendal, det var det året folk snødde inne på E18. Vi som hadde lang reiseveg, hadde fått løyve til å dra kvelden i forvegen og overnatte før møtet. Så Berit kom med bussen frå Hovden på ettermiddagen og så reiste vi nedover. Vel framme sjekka vi inn på Grand Hotel, der møtet skulle vere. Så fekk vi oss mat og hadde ei god natt. Neste morgon var heile Arendal snødekt, då vi åt frukost, såg vi folk gå på ski i gata utanfor hotellet.

Vi var dei einaste som kom til møtet den gongen, så møtet vart avlyst og vi måtte bare hente bilen i parkeringshuset og dra heimover att. Den turen gjekk greitt, vi lirka oss ut av snøfennene i Arendal og kom oss over på Evjevegen, og der var det ikkje noko problem på vegen, snøen hadde knapt kome innanfor E18. På Evje vurderte Berit å vente på bussen til Hovden, men  eg skulle til Mandal. Så ho vart med nedover til Finsland og så vart ho sidan kjørt til Hægeland eller kor det no var for å ta bussen om ettermiddagen.

I dag reiste vi på tur. Den gjekk i kø til Brennåsen, så kjørte vi av mot Nodeland og tok Sogndalsvegen nordover mot Finsland. Av ein eller annan grunn kom vi inn på ein veg som gjekk over Koland, den var det så lenge sidan eg hadde kjørt at det var mykje nytt.

Etter kvart kom vi til Finsland kyrkje, der hadde vi ein liten stopp, utan å gå ut av bilen. Så heldt vi fram og kom til vegen mellom Mandal og Åseral eit stykke nord for Bjelland. Etter ein pause på Bjelland med handling av is, kjørte vi langs Mandalselva og kom til Mannflå. Der var det ein rasteplass som vi kunne strekke beina på.

På Bjelland er det bibliotekfilial i butikken og der fann vi boka Den savnede søsteren av Lucinda RIley. Den har eg leita etter og venta på, Margunn hadde kjøpt den og skulle ta den med til meg når ho hadde lese den. No hadde Reidun med lånekort, så ho lånte boka. Når eg skriv dette, har eg alt kome 50 sider ut i den, men ho er på 767 sider, så det er mykje att.

Heimturen gjekk radig til Holum bru, då kjørte over og tok vestsida av elva nedover mot Mandal. Då kunne vi kome ut på E39 på rett side utan å vente i Marnardalskrysset på Ime, så heimturen gjekk fint. Middagsluren også.

I går skreiv eg om Jæren, i dag fekk eg høyre om Rogalandsgenet, det hadde eg aldri høyrt om før. Eg veit ikkje om eg skjøna det heilt heller, men det handlar om eit kreft-gen som er meir utbreidd i Rogaland enn elles i landet.

Når kvinner møtest, skjer det ofte at ein snakkar saman om helsa, det gjer kanskje menn også. Så då søster mi Gunbjørg Sola og mannen hennar, Sigurd Sola var innom i dag, og dottera Grethe med si dotter Ive Elise, kom samtalen inn på dette. Kreft er ikkje ukjent i dei fleste familiar, men Rogalandsgenet var ukjent for meg.

Eg måtte googla det og fann ut at det i særleg stor grad var knytt til tre familiar, der linjene gjekk heilt tilbake til Svartedauden.

Elles gjekk praten om laust og fast som eg ikkje trong å google. Vi hadde lappar og kaffe før dei gamle drog heimover til Sola og dei unge tilbake til hytta i Harkmark. Dei som skulle vestover, ville også stoppe i Lyngdal og besøke søster mi der, så heimturen vart neppe før i morgon.

Her er frå venstre Nikolai Lyckander, Rønnaug Lyckander, Grethe Sola Jonassen, Ive Elise Sola Jonassen, Sigrud Sola og Gunbjørg Helen Sola.

Ei gammal bok dukka opp i dag. Jæren i syn og minne  kom ut i 1943, så ho er snart 80 år. Eg vart sitjande og lese i den ei stund. Då tenkte eg at sanneleg er mykje endra på dei åra som er gått.

Mor og far var fødde i 1917, så dei var langt oppe i 20-åra då boka kom ut. Eg fann ingenting om Ålgård, men ein god del om Høyland kyrkje og prestar der. Sjølv vart eg konfirmert i den kyrkja, Den var bygd i 1841, så det er same kyrkjebygget det er tale om.

Men kyrkja er jo ikkje bare ein bygning, den er også ein samlingsstad for folk i bygda, og forfattaren Theodor Dahl, som var journalist i tillegg til å skrive bøker, har mange små soger om folka der. Han fortel også om prestar og predikantar og kjente nordmenn som har vore på Jæren.

Ta ein kikk på innhaldslista slik ho ligg i artikkelen på Setesdalswiki.

Visste du at Tom Ståle Moseid hos Hasla har tre svennebrev: Sølvsmed, gullsmed og korpus-smed.

Eg visste det ikkje, men las i Vårt Land i dag i ein artikkel dei har kalle Redningsksjon for kirkesølvfaget at det har blitt laga nye alterkalkar til Flekkefjord kyrkje og til Hylestad kyrkje.

Då måtte eg ringe Ørnulf Hasla og høyre om dette var noko dei var invoverte i. Og det var dei. Tom Ståle Moseid har utanning inna sylv hos Hasla, gull hos Plus i Fredrikstad, men korpus måtte han til utlandet for å få fagbrevet.

I artikkelen i Vårt Land las eg det som Elisabeth Andersen skreiv

Store deler av vårt kirkesølv er korpusarbeider, slik som lysestaker, vaser og alterkalker til nattverdsvin. En korpusarbeider hamrer ut gjenstander fra sølvplater, enten til et helhetlig produkt eller til deler som settes sammen. Denne teknikken ligger under sølvsmedfaget. Gull- og sølvsmedfagene er gamle og tradisjonsrike fag, og å arbeide med korpus krever høy håndverksfaglig kompetanse.

I dag er det få som kan korpusteknikken, og i 2005 startet Norsk håndversinstitutt i samarbeid med KA (Kirkens Arbeidsgiverorganisasjon) og en del engasjerte enkeltpersoner opp et prosjekt for å videreføre eksisterende kunnskap til nye utøvere. Bakgrunnen var et initiativ fra gullsmed Erik Peersen fra Flekkefjord som over tid hadde sett at den store sølvskatten i kirkene var i forfall.

Hans engasjement for kirkesølvet startet den dagen han fikk spørsmål om å lage helletut på Flekkefjord kirkes alterkalk, et arbeid han så at han ikke kunne ta på seg. Han konstaterte at det fantes få mennesker i Norge med kompetanse til å ivareta kirkesølvet. Sammen med kona startet han med registrering av kirkesølvet i vestre del av Vest-Agder, et arbeid som siden er fulgt opp nasjonalt av departementet og Riksantikvaren.

Prosjektet som ble startet i 2005 satte søkelys på kirkens store sølvskatter og vedlikehold og restaurering av disse. Håndverkere med erfaring fra restaurering av kirkesølv ble registrert hos Norsk håndverksinstitutt. Prosjektet fulgte tillaging av to nye alterkalker, en til Hylestad kirke og en til Flekkefjord kirke fra skisse til ferdig produkt.

Her var det altså at Tom Ståle Moseid kom inn og laga ein behaldar til å ha inni kalken i Flekkefjord. Men i Hylestad var kalken så øydelagd at der måtte han lage ein heilt ny kalk, fortalde Ørnulf.

Og ut frå dette arbeidet er det no laga eit nasjonalt rettleiingshefte for Stell og oppbevaring av kirkesølv.

I dag la eg ut på Setesdalswiki ein artikkel av Torbjørn Greipsland. Den handla om norskamerikanske aviser og var forma som eit debattinnlegg i samband med utgjeving av ei bok om emnet. Tittelen var: Storverk om norskamerikanske aviser, men beklagelig ensidighet og boka var «Norske aviser i Amerika», utgitt på Scandinavian Academic Press. Sidetallet er 478.

Torbjørn var innom og vi hadde ein hyggeleg prat denne supervarme dagen. Då han gjekk, ville han ein tur på Sjøsanden og bade, kanskje ikkje på sjølve stranda, men på ei av dei strendene som ligg like ved.

Det er rart å tenke på at det var nesten 300 norskspråklege aviser i USA. Sjølv hugsar eg Decorah-Posten, som av ein eller annan grunn kom til oss då eg var ung. Men vi hadde få slektningar i USA, så Amerikapakkar var ikkje noko vi snakka om hos oss.

Eg trur nok Reidun hadde fleire, då vi hadde sletsstene for etterkomarar etter oldeforeldra hennar, kom det 21 personar frå USA. Dei var kanskje tremenningane hennar, og dette var første høvet til å ta ein tur. Vi var samla over 100 personar på Skjernøy, og på veggen i stova heng eit bilde frå arrangementet.

Det hadde vore moro å lage artiklar om nokre av dei norskamerikanske avisene her på Setesdalswiki. Fleire av dei som er omtalt i Torbjørn sin artikkel, har omtale på Wikipedia, så det kunne nok vere mogleg å finne stoff om ein stod på hardt nok.

Men det er tusenvis av andre røde lenker på Setesdalswiki, så det blir nok ikkje ei prioritert oppgåve. I staden får eg prøve å følgje opp litt av det som skjer i Setesdal no og få på plass artiklar om det. Men truleg må eg bare innsjå at eg klarar ikkje å dekke alt der heller.

Akkurat som dei norskamerikanske avisene, det blir bare små glimt.

I sendinga i Valle Radio i går kveld hadde Siri Johannessen fått med seg Gunnar Stubseid til å fortelje litt om måleriutstillinga i Valle Handel no i juli. Gunnar heldt foredrag på opningsdagen og fortalde om kunstnarane der. Eg tok ein telefon til han for å høyre om eg kunne få manuskriptet til Setesdalswiki, men han hadde ikkje manuskript, så det kunne eg ikkje få.

Han hadde med seg litt av det som Kitty Wnetzel skreiv om opphaldet i Setesdal, ho og mannen Gustav Wentzel var i Valle i to periodar, både i 1891 og 1899, og så knytta han kunsten saman mellom anna ved å lese litt frå boka hennar om opphaldet.

Eg vart litt overraska då eg sjekka kven kunstnarane var, for eg hadde ikkje alle desse på Setesdalswiki, så her må eg nok til å skrive noko. Folk som har vore i Setesdal bør ha artikkel på Setesdalswiki, brukar eg å seie.

No har skrivinga mi gått langt ut over desse grensene, men det er ei anna soge.

I programmet hadde Siri også med Hans Martin Henriksen, som var på Sørpolen saman med Sigurd G. Helle. Han var også god til å fortelje, det var levande og informativt og kunne nok ha gitt stoff til ei bok, alt det han hadde å dele med oss. Men det vart kanskje ikkje noko bok, bare ein nøktern rapport til Norsk Polarinstitutt og kanskje ein artikkel i ei avis eller noko, eg veit ikkje, og det snakka dei ikkje om.

Eit tema som Gunnar Stubseid var innom, var den store endringa det har blitt i samfunnet. Då dei første kunstnarane kom til Setesdal, var  ikkje fotokunsten oppfunnen, så bileta var svært realistiske. Dei kom frå Düsseldorf, der dei studerte målarkunst. I Setesdal fann dei det rotnorske, årestoga, der åren stod midt i rommet og røyken gjekk opp gjennom ljoren. Det rotnorske var viktig i nasjonsbygginga. Fleire av kunstnarane budde i Valle i lange periodar.

I dag har alle høve til å ta foto med mobiltelefonen. Eg nytta høvet då vi hadde is og jordbær i dag og tok eit bilde av vårt barnebarn Nikolai.

Eg blir stadig overraska over alle dei interessante tema som Siri Johannessen tek opp i Valle Radio. I sendinga i kveld er skal det handle om Sigurd Sørpol, mannen som overvintra på Sørpolen. Ho har ved hjelp av Harald Dag Jølle frå Norsk Polarinstitutt funne den siste attlevande frå ein av hans ekspedisjonar, Hans Martin Henriksen, og han blir med i programmet.

Dette skjer i programmet Folk og musikk klokka 18.30. Der vil vi også få høyre Gunnar Stubseid fortelje om maleriutstillinga i Valle Handel i sommar. Bykle og Valle kunstlag har fått til ei spennande utstilling. Til slutt i programmet blir det eit innslag med Tarald Myrum om sauesjåmarknaden 2021.

I Postludium klokka 20.30 får vi høyre orgelmusikk bygd på folketonar. Melodiane som er brukte er I himmelen, i himmelen, Kjærlighet er lysets kilde og Ingen vinner frem til den evige ro.

Eg lurer på om dei song på Sørpolen. Kan hende salma Fra fjord og fjære passa, der heiter det i eit av versa,  tekst: M.B. Landstad 1856    melodi: H.O.C. Zinck 1801

Her ute kulde / er nu og dypen sne, / Guds himler fulle / av stjerner dog å se. / For oss opptennes / en deilig nådesol, / Guds åsyn vendes / til oss fra himlens stol; / når allting endes, / vi der skal holde jul!

I strålande ver sat Reidun ute på terrassen i føremiddag. Då kom Unni og Harald Holmboe forbi. Eg sat inne med mine bøker, men då måtte eg ut ein tur.

Det vart føremiddagskaffe på terrassen med Mandalskringle og ein hyggeleg prat. Så kom drengen vår, han som slår plenane våre, og før han kom så nær at bråket uroa, avslutta vi på terrassen.

Når det gjeld Setesdalwiki, har eg pusla vidare med dei amerikanske misjonærane. Men også med Eldrid Aamland frå Birkeland, ho var på Madagaskar som misjonær. Eldrid vaks opp på Birkeland folkehøgskole der far hennar var rektor, sidan vart ho lærar der, då hadde ho mellom ansvar for internasjonal linje, det var ho jo vel skikka til.

Eg lurte på om eg skulle ta kontakt med henne, for vi gjekk saman på Bibelskolen i Oslo i 1966/67. Men eg gjorde ikkje det.

Her er Harald Holmboe på terrassen.

Eg har ei bok med liste over nesten tusen norskamerikanske misjonærar. Det er Torbjørn Greipsland som har skrive den basert på stoff han har fått frå amerikanske kyrkjer sine misjonsorganisasjonar. Men listene treng utfyllande informasjon for å få kjøt på beina. Då må ein leite i ulike kjelder, og heldigvis har vi no internett som gir oss høve til å søke.

Ein av misjonærane var Elvira Aamodt. Eg lurte på om ho kanskje var nemnd i Norsk misjonsleksikon, men det var ho ikkje. Men då eg såg i band 3 og der dukka Eldrid Aamland opp. Ho er frå Birkeland og var misjonær på Madagaskar. Men før ho kom så langt, gjekk ho på Hornnes landsgymnas. Så då kunne eg skrive henne inn på lista over tidlegare elevar der. Då fekk eg ei rød lenke og kunne få ein liten artikkel om henne.

Eg gjekk saman med henne på Bibelskolen i Oslo i 1966/67, vi skulle ta kristendomskunnskap på Universitetet i Oslo. Eg slutta etter eitt år og har ikkje hatt særleg kontakt med dei eg gjekk saman med der. Men det var jo moro å få ein liten artikkel om henne på Setesdalswiki.

Elles måtte eg jo få med meg Finalen i EM i fotball. Eg hadde trudd at England skulle klare å vinne, men det vart Italia som gjekk av med sigeren. Når eg skriv dette, er det premieseremoni.