«Historien om Søren Jaabæk, Holums mannen med 45 år på Stortinget. Han hadde radikale forslag og var omstridt. Startet en landsomfattende folkebevegelse som var med å legge grunnlaget for partiet Venstre, og stiftet avisen Folketidende.»

Torbjørn Greipsland forfatter og redaktør. Han var redaktør i tilsammen 15 år i to aviser og to blader, deriblant Agder Tidend og Santalen, før han i perioden 1987 til 2008 var redaktør for Kristelig Pressekontor (KPK). Han har tilsammen skrevet og redigert 17 bøker.

Greipsland er utdannet cand.mag. med nordisk, historie, statsvitenskap.

Foredraget skal være i kinosalen i Buen kulturhus i Mandal onsdag 12. februar 2020 klokka 12.30. Det skal bli ei glede å treffe han som har gitt inspirasjon til så mange artiklar her på Setesdalswiki.

Bildet hentet jeg fra Wikipedias artikkel om Søren Jaabæk:

I kveld er det grunn til å takke. Vi  har feira gullbryllup, Reidun og eg. Sjølvsagt vil eg takke ho som har halde ut med meg i desse åra, slik eg skreiv om i går at vi av og til funderte på.

Men i kveld vil eg også takke mitt søskenbarn Brit Obrestad, mi søster Solvor Rasmussen og mannen hennar Gaute Rasmussen. Dei skal reise til Bangladesh måndag, men tok likevel turen frå Varhaug til oss i dag. Mi søster Gunbjørg Sola og mannen Sigurd Sola kom saman med bror min Hermund Haugland. Mi søster Jorunn Moen og mannen hennar, Ole Thorvald Moen kom frå Lyngdal.

Endeleg vil eg takke Helge, Rønnaug, Margunn og Stein som kom i går kveld og i dag ordna til alt som måtte gjerast i forkant. Sjølv kunne eg ta meg ein liten strekk før det heile starta. Menyen var koldtbord frå Nødings i Mandal, og det var framifrå. Det var også rikeleg, så vi har nok restar ei stund framover. (Margunn tok bildet over teksten her.)

Endeleg vil eg takke for alle gratulasjonar og helsingar frå fjern og nær på Facebook. Det har vore triveleg å sjå dykk, alle saman. Så langt eg har makta har eg i det minste markert <liker> på helsingane.

Kakebordet var heimelaga. Helge tok bildet:

Jeg tror knapt at vinteren på Eskeland har hatt mer snø enn i 1970. Da var det nok 1,5 meter og det tror jeg ikke vi har hatt siden. Nå har jeg ikke så godt grunnlag for å si dette, for jeg har ikke noen statistikk over målinger å støtte meg på. Men noen gamle bilder som dukket opp viser i alle fall hvordan det så ut 7. februar 1970,

De årene vi bodde på Stokmarknes kunne det komme noe snø, men heller ikke der tror jeg vi hadde slike snømengder som på Eskeland i 1970. Jeg har aldri vært glad i snø, jeg vokste opp på Ålgård og Jærens klima gjorde at vi etter det jeg husker ikke hadde så mye snø i min barndom og ungdom. Jeg ble derfor aldri noe særlig glad i å gå på ski. Gleden over å skli nedover en slak helling stoppet fort i ei snøfonn, for å si det slik.

Men 7. februar 1970 startet jeg og Reidun vårt liv sammen som ektefolk. Sammen har vi bodd i på Ålgård, i Bergen, på Stokmarnes og Nomeland før vi nå er tilbake på Eskeland. Etter hvert har vi fått fire barn og fem barnebarn. I dag dukket to døtre, en sønn og en svigersønn opp for å være sammen med oss. I morgen kommer mine søsken for å markere at vi har gullbryllup. Jeg tror de også er glade for en vinter der snøen har kommet ferdig måkt for det meste.

Vi har mange slags merkedagar. Fødselsdagar er jo slike dagar, dei kjem kvart år og etter at Facebook kom, er det blitt mykje lettare å hugse desse merkedagane til vener og kjente. Før måtte vi helst skrive dei opp i ei fødselsdagbok eller på ein fødselsdagskalender. Deretter måtte vi ikkje gløyme å slå opp i boka eller kalenderen slik at vi kunne halde greie på kven som hadde fødselsdag. Nokre har klisterhjerne på slike datoar. Eg er ikkje blant dei, sjølv om eg for det meste held styr på næraste familie sine dagar.

Bryllaupsdagar er også merkedagar, men der må eg nok helst gje opp når det gjeld andre enn vår eigen. Det kan til og med vere vanskeleg å hugse ungane sine bryllupsdagar. Heldigvis er det ikkje så vanleg å gratulere med merkedagar for bryllaup anten det heiter papirbryllup eller andre namn. Wikipedia har ei liste over alle bryllupsdagane eg har hatt:

• 1 år: Papirbryllup
• 2 år: Bomullsbryllup
• 3 år: Lærbryllup
• 4 år: Blomster/Linbryllup
• 5 år: Trebryllup
• 6 år: Sukkerbryllup
• 7 år: Ullbryllup
• 8 år: Bronsebryllup
• 9 år: Pil/Keramikkbryllup
• 10 år: Tinnbryllup
• 11 år: Stålbryllup
• 12 år: Silkebryllup
• 13 år: Blonde/Kniplingbryllup
• 14 år: Elfenbensbryllup
• 15 år: Krystallbryllup
• 20 år: Porselenbryllup
• 25 år: Sølvbryllup
• 30 år: Perlebryllup
• 35 år: Korallbryllup
• 40 år: Rubinbryllup
• 45 år: Safirbryllup
• 50 år: Gullbryllup

Men rett skal vere rett, den siste merkedagen på den lista kjem ikkje før i morgon for oss. Dei andre har vi heller ikkje feira, vi er ikkje så opptekne av feiring og fest. Vi likar best når det går på det jamne. Likevel er det grunn for meg til å takke for mange år saman. Eg og Øystein Berg lurte ofte på korleis konene våre heldt ut med oss, det gjekk over vår forstand, men takksame var vi begge to når vi av og til sat og filosoferte i tida saman på Valle Vaksenopplæring.

Sjølv om vi ikkje feirar så mange merkedagar, er det grunn til å glede seg over og takke for eit liv i lag.

I kveldens time om Svalbard i Valle Radio var det mange som kom inn på skikken med at ein i Longyearbyen måtte ta av seg skoa. Det gjaldt både på hotellet og i kyrkja, og dei som var erfarne Svalbard-turistar og visste om skikken, hadde med seg raggsokkar når dei reiste dit.

Bakgrunnen var frå den tida dei dreiv gruvedrift der. Rønnaug Torvik hadde vore der i den tida, eg trur det var i 1983 ho sa. Då arbeidde bror hennar i gruva og skulle tene til å studere.  Han var kolsvart då han kom frå jobb og måtte bade før han kunne gå heim. Han budde på ein hybel i ei brakke, familiar med born hadde eigne bustader, men einslege budde på brakke. Ho var der om sommaren, då gjekk dei på småturar i helga.

Olav Hovet var på ein gutetur i slutten av januar. Då var det mørkt, men han og venene var på scootertur til Isfjord Radio og til Pyramiden, det var nok den lengste scooterturen han hadde vore på, men det gjekk jo greitt i godt snøføre. Og Pyramiden var fråflytta, husa stod opne og tome, endåtil biblioteket hadde meirope og høve til å låne med seg ei bok hadde han. Den var på russisk og utan bilete, så han hadde ikkje fått lese ho enno.

Ingebjørg Godskesen var der tre gonger då ho var på Stortinget. Det var kanskje ikkje så mykje trafikk der, ho var i transportkomiteen, men både fly og båt kunne vel kome inn under dei emna komiteen handsama. Ho er aktiv i politikken på fylkesnivå og kjempar for pengar til Riksveg 9, den kampen må haldast varm på alle frontar. Eg oppmoda henne til også å skaffe pengar til Brokke-Suleskarvegen, og ho ville ha den også i tankane.

Inger Lise Stulien var på Svalbard i samband med ein konsert i kyrkja, det også på sokkelesten. Som lærar var ho interessert i skulen der, så ho var innom og snakka med folka på skulen.

Helene Horverak hadde også vore på Svalbard, men med henne snakka eg mest om den turen ho nyleg hadde til Hawaii. Reisa til USA sin stat i Stillehavet tok 28 timar, trur eg det var. Ho fortalde levande om opplevingar på den turen, både om natur og kultur. Så spurde eg henne om Pearl Harbour, og då hadde ho svært mykje på hjarta, ikkje minst om korleis ein båt som vart senka der er blitt til ein gravplass. Over båten er det byg eit museum, men dei gav opp å hente opp dei som omkom då båten vart senka. I staden kan folk som arbeidde på båten bli gravlagde der. Då vert dei kremerte og ein dykkar sett ned urna.

I Kommunen informerer snakka eg denne gongen med ordførar Steinar Kyrvestad. Han hadde vore på ein strategikonferanse om Agder som fylkesmannen arrangerte. Vi snakka om KULA, kulturhistoriske landskap av nasjonal interesse. Det er fleire slike i Setesdal: Sandnes, Åraksbø og Skore i Bygland, Valle kyrkjebygd, Rygnestad og Flateland og Heibergheiane i Valle.

Det har vore møte om dette i Bygland, der var ikkje folk frå Riksantikvaren med, bare frå fylket. Men når det komande tysdag vert møte i Valle, er også riksantikvaren med for å informere. Steinar oppfordra alle intersserte til å kome på møtet.

Til slutt i kveld kom Sigrid Kjetilsdotter Jore til studio. Sondre Rua Dokken var der alt, han var teknikar i kveld. Dei snakka med Oddbjørn Berg fra Bygland Filmklubb og med Stina Brandin, fiolspelar frå Sverige som har budd her i kommunen i fire år og som jobbar som miljøarbeidar på Setesdal folkehøgskule.

Valle Radio som nyhetsformidlar er svært eksklusiv. I motsetning til NRK, som sender same nyhet kvar time og av og til enda oftare, sender Valle Radio aldri same nyhet om att. Det betyr at ein må få nyheten med seg når sendinga er der, elles går ein glipp av det som nokre gonger kan vere viktig informasjon.

Den eine nyheten i kveld vil nok folk få med seg utover året, for det var ei hending som er panlagt i Valle i august. Den andre nyheten i kveld vil folk også merke konsekvensane av.  Når etermedia fungerer slik, er det ofte nødvendig med skriven informasjon i tillegg til det som kjem gjennom lufta. Her kan bloggen min ha ei rolle. Slik har det vore tenkt heilt frå eg begynte å skrive blogg.

Før eg refererer nyhetene nemner eg at sendinga i kveld var ei vanleg tysdagssending med kåseri, andakt, sangkveld og Postludium, det siste programmet med musikk relatert til Stephen Cleobury. På Setesdalswiki finn du meir skriven informasjon om kveldens program.

Klassisk musikkfestival i Øvre Setesdal

I august 2020 vert det klassisk musikkfestival i Øvre Setesdal. festivalen er lagt til helga 14.-16. august 2020. Det opplyste organist Henrik West i Valle tysdag. Festivalen vil arrangere konsertar i kyrkjene i Øvre Setesdal, men Henrik West ville ikkje røpe programmet enno. Han fortalde at det ikkje let seg gjere å få heile Symfoniorkesteret med denne gongen, men om det blir festival eit anna år, kan det kanskje lukkast. I staden vil det bli mindre grupper som blir med denne gongen.

Festivalen kjem til dels i staden for tidlegare års onsdagskonsertar gjennom sommarsesongen. Talet på slike vi bli redusert i 2020.

KULA innfører folkemøte

Riksantikvaren innfører folkemøte som del av arbeidet med Kulturhistoriske landskap av nasjonal interesse (KULA). Det opplyste fagdirektør ved Samfunnsavdelingen hos Riksantikvaren, Jostein Løvdal i tysdagssendinga i Valle Radio 4.  februar.

Det var på bakgrunn av avisoppslaga i etterkant av møtet at programleiar Siri Johannessen tok opp saka med Jostein Løvdal. Han kunne då opplyse at dei i neste veke skal ha møte med Valle kommune og då vil det bli folkemøte der riksantikvaren vil vere til stades.

-Tidlegare har vi hatt møte bare med kommuneadministrasjonen, no går vi ope ut og inviterer først til folkemøte, og når det kjem til høyring, vil også lag og foreningar kunne gje uttale til slike planar. -Våre planar er ikkje bindande for kommunane, men vi håpar at dei vil føre til auka merksemd for verdiane i kuturhistoriske landskap.

I Setesdal er det området i Åraksbø, Valle kyrkjebygd og området ved Rygnestad som er med i planane frå riksantikvaren.  På nettsida deira heiter det: Vi har også laget en veileder om hvordan disse områdene bør forvaltes gjennom arealplanlegging og andre virkemidler. Denne veilederen er først og fremst rettet mot kommunene, men også mot regional kulturminneforvaltning og sektormyndigheter.

Her er to lenker som kan vere av interesse:

https://ra.brage.unit.no/ra-xmlui/bitstream/handle/11250/2630891/KULA_h%c3%b8ringsutkast_Agder_web.pdf?sequence=6&isAllowed=y
https://www.riksantikvaren.no/prosjekter/kulturhistoriske-landskap-av-nasjonal-interesse-kula/

For nokre dagar sidan fekk eg eit brev frå Torbjørn Greipsland. Han skreiv om nokre emigrantar frå Rysstad som hamna i Bosque County i Texas.

Etter noko leiting i Hylestadboka fann eg dei i Bind 1 på side 344. Knut Hallvardson Rysstad var fødd 1813. I 1840 gifta han seg med Margit Jonsdotter Brokke, fødd 1811. Då dei reiste til Amerika i 1845, hadde dei borna Hallvard, fødd 1840 og Anne, fødd 1843.

Så går eg over til Torbjørn sin tekst:

Pastor John Knudsen Rystad har eit godt namn mellom dei mange norsk-ætta i Bosque County i Texas. John var son av Margit (Johnsdotter Brokke) og Knut Rysstad, som emigrerte frå Hylestad til Amerika  i midten av 184o-åra. Dei hadde to born, Hallvard og Anne, då dei drog, medan John vart fødd i Wisconsin i 1848. Tretti år seinare kom han til Bosque som prest. Han gifte seg i 1879 med Gunhild Bergette Nelson. Dei fekk fem born.

 Rystad var den andre pastor som nordmennene i Clifton og Norse hadde. Han kom dit i 1877 og overtok då etter Ole O. Estrem. Rystad tenestegjorde som prest i Bosque i heile 47 år, til 1925, då han tok avskil, 77 år gamal. I hans tid blei kyrkje nr. to i dette området bygd. Han arbeidde sterkt for oppretting av eit luthersk college i Bosque. Det stod ferdig i 1896, og Rystad vart vald til første styreformann.

Rystad hadde sitt eige orgel, som var i slekta sitt eige fram til 1925. Nå er det gjeven til det fine museet i Clifton. -Men tonene i det er gode, fortel organist Camilla Jenson. Ho og mannen Lawrence T. Jenson var prestefolk i Norse kyrkje i 8 år, og har nå busett seg i Clifton som pensjonistar. Jensons familie utvandra frå Austre Moland i 185o-åra.

Då kong Olav vitja staden i 1982 i samband med 2oo-års jubileet for Cleng Peersons fødsel, heldt pastor Jenson ei orientering om kyrkja i Norse, medan Camilla Jenson var dirigent for koret som song. Kong Olav vitja også museet, der orgelet nå er. Mary Orbeck, gift med Dan Orbeck som har etternamnet frå Justøya, var omvisar.

Pastor John K. Rystad døydde i 1932 og er gravlagd på kyrkjegarden i Norse.

Etter kvart vil nok noko av dette finne vegen inn på Setesdalswiki. Om nokon som les dette har meir informasjon, er eg takksam om du sender meg ei melding. Engelsk Wikipedia hadde bilde av kyrkja:

Eg llikar å gå på gjenbruksbutikkar. Men eg ser sjeldan etter noko anna enn bøker. Nyleg fekk eg spørsmål frå Margunn om eg kunne sjå etter ei slik bordbjelle som vi brukte når vi skulle få ro før bordverset eller før nokon skulle tale i eit selskap der ein ikkje slo på glasset.

Eg hadde meg ein runde utan å finne noko, så om nokon har ei slik bjelle dei kan vere av med, blir Margunn glad.

Derimot finn eg som oftast noko i hylla for brukte bøker. Eg er gjerne på leiting etter bøker med biografiar, men då eg nyleg kom over ei bok med biografiar over lokomotivførarar, let eg den stå. Det skulle eg kanskje ikkje ha gjort, når eg tenker etter.

Men laurdag var eg innom NLM Gjenbruk i Mandal, dei har bare ope torsdag, fredag og laurdag, så fann eg to biografiar. Den eine var om Liv Kyllingstad Godin, Kongo-misjonæren frå Ålgård baptistkyrkje som vart ein institusjon i sitt andre heimland og som gjorde at vi som vaks opp på  Ålgård og til tider var innom baptistkyrkja, aldri var i tvil om kvifor Kongo var ein viktig plass. Ho reiste til Kongo alt i 1946, året før eg vart fødd.

Eg har bare så vidt begynt på boka, og den verkar lovande, så truleg kjem det nok meir på bloggen etter kvart. Jarle Vines tok dette bildet av henne:

Så er eg i gang med planlegging for Valle Radio sin sending onsdag. Ettersom det starta eit 9 dagar langt program på NRK2 med Svalbard minutt for minutt i går, tenkte eg at eg kunne ta det som eit tema og spurde om mine facebookvener hadde vore på Svalbard.

Mange hadde teke turen, eg fekk fort svar. Men då eg ringde Svein Harberg, som svarte først, kunne han ikkje vere med. Det kunne jo vore interessant å frette han ut om både Svalbard-politikk og andre ting. Ingebjørg Godskesen ville imidlertid gjerne vere med, så dermed var den første på plass til onsdagssendinga.

Deretter gjekk telefonen til Helene Horverak, og ho ville også gjerne vere med. Ho har nyleg vore på tur til Hawaii, så vi avtalte at vi gjerne skulle snakke om det også, og dermed er kanskje planane mine noko endra. No blir det heller reiseliv som blir tema, og det er mange som er ute og reiser, så det blir sikkert ikkje så vanskeleg å få på plass dei andre etter kvart også.

eg fekk ein morosam kommentar frå mitt søskenbarn Anne Amdal i Flekkefjord. Ho skreiv: Aldri, men vinner eg lotto i kveld så reise me?  Då måtte eg svare at ho heller fekk ta med seg Reidun, eg tenkjer vel helst at eg ikkje er særleg hippen på lange turar lenger.

Også søster mi, Gunbjørg har vore på Svalbard. Ho jobba på flyplassen på Sola og reiste saman med kollegaer. Eg trur dei hadde ei felles kasse der dei samla flasker som folk sette att på flyplassen, så den betalte heile turen for gjengen.

Men eg klarer greitt å sjå Svalbard på TV og er nøgd med det.

Så får planlegginga av sendinga onsdag gå vidare i morgon.