Kjetså: Skilnad mellom versjonar

Frå Setesdalswiki
Hopp til navigering Hopp til søk
Geir Daasvatn (diskusjon | bidrag)
autopatrolled, Administratorar
89 526 redigeringer
Kjetså
 
Geir Daasvatn (diskusjon | bidrag)
autopatrolled, Administratorar
89 526 redigeringer
s Lagt inn ei ekstra overskrift/avsnitt i innledningen
 
(44 mellomversjonar av den same brukaren er ikkje viste)
Line 1: Line 1:
'''Kjetså''' er ein gard og ei lita grend vest for [[Voilan] og [[Breiflå]] i [[Hornnes]] i [[Evje og Hornnes kommune]]. Nabogarden vestover er [[Tveit i Hornnes]] og austover [[Hornnes (garden)]]. Ein må gå ut frå at Kjetså opprinneleg bare var ein gard. Men i dei siste århundra er Kjetså nemd som [[Nedre Kjetså - Neregarden] (gardsnr. 16) og [[Øvre Kjetså - Øvregarden]] (gardsnr. 17).
[[Fil:Kjetså 150522.jpg|miniatyr|høyre|Neregarden på Kjetså [[15. mai 2022]]. Bnr. 1 nærast, bnr. 3 bak. {{Byline|[[Geir Daasvatn]]}}]]
'''Kjetså''' er ei lita grend vest for [[Voilan]] og [[Breiflå]] i [[Hornnes]], i [[Evje og Hornnes kommune]]. Nabogarden vestover er [[Tveit i Hornnes|Tveit]] og austover [[Hornnes (Evje og Hornnes gnr. 15)|Hornnes]].  


Gjennom Kjetså går riksvegen i austleg retning til Evje og i vestleg retning mot Sveindal og Tonstad.
== To gardar ==
Kjetså var opphaveleg bare ein gard. Men så blei han som den einaste garden i Hornnes delt i mellomalderen. I dei siste århundra er Kjetså derfor nemd som [[Nedre Kjetså - Neregarden]] (gardsnr. 16) og [[Øvre Kjetså - Øvregarden]] (gardsnr. 17).


==Bruka på Nedre Kjetså - Neregarden
== Namnet ==


==Bruka på Øvre Kjetså - Øvregarden
Namnet Kjetså er tolka til at mannsnamnet Kjetil er opphavet. [[Oddmund Mogstad]] held dette for godt mogeleg. Men sidan Kjetil er eit opphaveleg elvenamn, trur han heller at det kjem etter opphavsordet til kjel og Kjetil, ''ketill''. Oppover langs Kjetsåna er det fleire «kjelar» som har kome av at isblokker låg att i morenemassane etter istida. 
 
Gjennom Kjetså går [[Fylkesveg 42]] i austleg retning til [[Riksvei 9]] mot [[Evje]] og i vestleg retning mot Sveindal og Tonstad. Fram til Setesdalsbanen vart nedlagd i 1962, gjekk [[Kjetsåvegen|vegen]] mellom [[Kristiansand]] og [[Setesdal]] om Kjetså. Gjennom skogen på Kjetså og ut i Voilan renn [[Kjetsåna]], eller [[Tveiteåna]] som ho vert kalla lenger vestover mot [[Tveit i Hornnes]].
 
== Fornminne ==
[[Fil:Kjetså gravfelt 111019.jpg|miniatyr|høyre|Frå gravfeltet på Kjetså. {{Byline|[[Geir Daasvatn]]}}]]
Det er registrert [[Kjetså gravfelt|seks gravhaugar]] på Kjetså, fire rundhaugar og to langhaugar. Gravhaugane er truleg frå folkevandringstida (400–570 e.Kr.). Ein har også funne minst to økser, kanskje frå 1000-talet. Frå Netberg ved [[Breiflå]] til [[Skarkleiv (Evje og Hornnes gnr. 17 bnr. 1)|Skarkleiv]] på Kjetså kan ein enno finne spor etter ein gamal veg som blei kalla «Kongevegen». Kanskje vegen kan ha vore ein avstikkar frå administrasjonsvegen kjennarane meiner gjekk frå Stavanger om dei indre bygdene (Iveland og Vegusdal) til [[Arendal]] på 800-talet e.Kr. Ei anna forklaring kan vere at den bare har samanheng med den godt opparbeidde vegen ein veit gjekk frå Abusdal til Kjetså.
 
== Ekserserplass ==
Frå 1820 til 1877 var det ein ekserserplass på Kjetså. Militæretaten hadde avtale med Kjetså-bøndene om leige av grunn. Soldatlivet på Kjetsåmoen var med og sette sitt preg på bygdemiljøet i Hornnes, skriv Olav O. Uleberg i Hornnes-boka.
 
==Heimar og bruk på Kjetså==
[[Fil:Kjetså Breistøl nye Hornnes 190116.jpg|miniatyr|høyre|"Nye" Breistøl. {{Byline|[[Geir Daasvatn]]}}]]
*[[Der Inne, vest (Evje og Hornnes gnr. 16 bnr. 1)]]
*[[Der inne aust, Nedre Kjetså]]
*Nymonen (Evje og Hornnes gnr. 16 bnr. 2)
*[[Kjetsåmonen (Evje og Hornnes gnr. 16 bnr. 5)]]
*[[Prestegarden i Voilestø]]
*[[Tårålsplassen]]
*[[Breistøl]]
*[[Breistøl (nye)]]
*[[Nere-plassen]]
*[[Ommunds plass]]
*[[Hagan (Hornnes)|Hagan i Birkåsen]]
*[[Fjellheim]] (gnr. 16 bnr. 15)
*[[Breitun]] (gnr. 16 bnr. 16)
*[[Høgemo]] (gnr. 16 bnr. 17)
*[[Kvekemo]] (gnr. 16 bnr. 18)
*[[Skarkleiv (Evje og Hornnes gnr. 17 bnr. 1)|Skarkleiv]] (gnr. 17 bnr. 1)
*[[Skaret (Evje og Hornnes gnr. 17 bnr. 7)|Skaret]] (gnr. 17 bnr. 7)
*[[Vollan Kjetså (Evje og Hornnes gnr. 17 bnr. 2)|Vollan]] (gnr. 17 bnr. 2)
 
== Sjå også ==
[[Fil:Kjetså 100922-2.jpg|miniatyr|høyre|Kjetså med [[Nymonen]] sett frå [[Bronåsen]] [[10. september 2022]]. {{Byline|Geir Daasvatn}}]]
*[[Kjetså (artikkel)]] av [[Nils Dåsvatn]]


==Kjelder==
==Kjelder==
*[[Olav O. Uleberg]], ''[[Hornnes I, Gards- og ættesoge]]'', utgjeve av [[Hornnes bygdesogenemd]], 1969
*[[Olav O. Uleberg]], ''[[Hornnes I, Gards- og ættesoge]]'', utgjeve av [[Hornnes bygdesogenemd]], 1969, side 371–373
*[[Oddmund Mogstad]], ''Gardsnamn i Hornnes'', artikkel i [[Arnstein]], årsskrift for [[Evje og Hornnes Sogelag]], 2006, side 31
*Oddmund Mogstad, ''Seterdrift i Evje og Hornnes'', Arnstein, 2011, side 48
*Oddmund Mogstad, ''Historisk oversyn over vegar i Råbyggjelag'', artikkel i [[Jol i Setesdal]], 2010, side 6–9


[[Kategori:Garder i Evje og Hornnes]]
[[Kategori:Kjetså]]
[[Kategori:Stadnamn i Evje og Hornnes]]

Siste versjonen frå 11. september 2022 kl. 09:49

Neregarden på Kjetså 15. mai 2022. Bnr. 1 nærast, bnr. 3 bak.

Kjetså er ei lita grend vest for Voilan og Breiflå i Hornnes, i Evje og Hornnes kommune. Nabogarden vestover er Tveit og austover Hornnes.

To gardar

Kjetså var opphaveleg bare ein gard. Men så blei han som den einaste garden i Hornnes delt i mellomalderen. I dei siste århundra er Kjetså derfor nemd som Nedre Kjetså - Neregarden (gardsnr. 16) og Øvre Kjetså - Øvregarden (gardsnr. 17).

Namnet

Namnet Kjetså er tolka til at mannsnamnet Kjetil er opphavet. Oddmund Mogstad held dette for godt mogeleg. Men sidan Kjetil er eit opphaveleg elvenamn, trur han heller at det kjem etter opphavsordet til kjel og Kjetil, ketill. Oppover langs Kjetsåna er det fleire «kjelar» som har kome av at isblokker låg att i morenemassane etter istida.

Gjennom Kjetså går Fylkesveg 42 i austleg retning til Riksvei 9 mot Evje og i vestleg retning mot Sveindal og Tonstad. Fram til Setesdalsbanen vart nedlagd i 1962, gjekk vegen mellom Kristiansand og Setesdal om Kjetså. Gjennom skogen på Kjetså og ut i Voilan renn Kjetsåna, eller Tveiteåna som ho vert kalla lenger vestover mot Tveit i Hornnes.

Fornminne

Frå gravfeltet på Kjetså.

Det er registrert seks gravhaugar på Kjetså, fire rundhaugar og to langhaugar. Gravhaugane er truleg frå folkevandringstida (400–570 e.Kr.). Ein har også funne minst to økser, kanskje frå 1000-talet. Frå Netberg ved Breiflå til Skarkleiv på Kjetså kan ein enno finne spor etter ein gamal veg som blei kalla «Kongevegen». Kanskje vegen kan ha vore ein avstikkar frå administrasjonsvegen kjennarane meiner gjekk frå Stavanger om dei indre bygdene (Iveland og Vegusdal) til Arendal på 800-talet e.Kr. Ei anna forklaring kan vere at den bare har samanheng med den godt opparbeidde vegen ein veit gjekk frå Abusdal til Kjetså.

Ekserserplass

Frå 1820 til 1877 var det ein ekserserplass på Kjetså. Militæretaten hadde avtale med Kjetså-bøndene om leige av grunn. Soldatlivet på Kjetsåmoen var med og sette sitt preg på bygdemiljøet i Hornnes, skriv Olav O. Uleberg i Hornnes-boka.

Heimar og bruk på Kjetså

"Nye" Breistøl.

Sjå også

Kjetså med Nymonen sett frå Bronåsen 10. september 2022.
Foto: Geir Daasvatn

Kjelder

Henta frå «https://www.setesdalswiki.no/w/index.php?title=Kjetså&oldid=206174»