Flåt nikkelgruve: Skilnad mellom versjonar

Frå Setesdalswiki
Hopp til navigering Hopp til søk
← Eldre endringNyare endring →
Geir Daasvatn (diskusjon | bidrag)
autopatrolled, Administratorar
89 728 redigeringer
Geir Daasvatn (diskusjon | bidrag)
autopatrolled, Administratorar
89 728 redigeringer
Line 12: Line 12:
Infanterikaptein (seinare oberst) [[Ferdinand Henriksen]] var den drivande krafta då gruvedrifta starta opp hausten 1872. To svenskar, Jar og Wenerstrøm, skal saman med flatebygdingen Ådne N. Østerhus, ha vore dei som starta opp sjølve arbeidet. Men alt ved utgongen av 1872 var det 32 arbeiderar ved gruva.<ref>[[Olav Arne Kleveland]], ''[[Flot nikkelgruve - Evje nikkelverk]]'', hefte utgjeve av [[Evje og Hornnes Sogelag]], 2000, s. 5-6</ref> Driftsmetodane var svært primitive den første tida. Det var stort sett handboring og krutt. I 1914 kom trykkluftboring.  
Infanterikaptein (seinare oberst) [[Ferdinand Henriksen]] var den drivande krafta då gruvedrifta starta opp hausten 1872. To svenskar, Jar og Wenerstrøm, skal saman med flatebygdingen Ådne N. Østerhus, ha vore dei som starta opp sjølve arbeidet. Men alt ved utgongen av 1872 var det 32 arbeiderar ved gruva.<ref>[[Olav Arne Kleveland]], ''[[Flot nikkelgruve - Evje nikkelverk]]'', hefte utgjeve av [[Evje og Hornnes Sogelag]], 2000, s. 5-6</ref> Driftsmetodane var svært primitive den første tida. Det var stort sett handboring og krutt. I 1914 kom trykkluftboring.  


I 1873 blei det bygd smeltehytte i [[Fossvik]] ved [[Fennefossen]]. Malmen frå gruva vart fram til 1909 frakta med hest ned til smeltehytta.<ref>''Flot nikkelgruve - Evje nikkelverk, s. 6</ref> Vidare frå Evje måtte nikkelen fraktast først med båt to mil nedover [[Kilefjorden]], så tre mil med hestekraft til Mosby, og til slutt ei mil på pråm igjen på Otra fram til [[Kristiansand]].  
I 1873 blei det bygd smeltehytte i [[Fossvik]] ved [[Fennefossen]]. Malmen frå gruva vart fram til 1909 frakta med hest ned til smeltehytta.<ref>''Flot nikkelgruve - Evje nikkelverk, s. 6</ref> Vidare frå Evje måtte nikkelen fraktast først med båt to mil nedover [[Kilefjorden]], så tre mil med hestekraft til Mosby, og til slutt ei mil på pråm igjen på [[Otra]] fram til [[Kristiansand]].  


Det var høgkonjuktur for nikkel først på 1870-talet. Talet på arbeidsfolk auka. Alt i 1874 var det 44 arbeidarar ved gruva. Dette sette spor etter seg i bondebygda Evje.<ref>''Flot nikkelgruve - Evje nikkelverk'', s. 9</ref> Men få år seinare kom eit stort omslag i etterspurnaden. Produksjonen sank til eit lavmål.  
Det var høgkonjuktur for nikkel først på 1870-talet. Talet på arbeidsfolk auka. Alt i 1874 var det 44 arbeidarar ved gruva. Dette sette spor etter seg i bondebygda Evje.<ref>''Flot nikkelgruve - Evje nikkelverk'', s. 9</ref> Men få år seinare kom eit stort omslag i etterspurnaden. Produksjonen sank til eit lavmål.  

Versjonen frå 30. mai 2015 kl. 00:05

Ei sjakt i Flåt nikkelgruve

Flåt gruve er ei nedlagd nikkelgruve i Mykleåsen i Flot mark i Flatebygd i Evje og Hornnes kommune. Ho vart etablert i 1844, då som koppargruve. Holet i fjellet der malmen var teken ut, blei kalla Koparhola. I 1872 blei selskapet Evje Nikkelverk AS formelt skipa, og same hausten kom gruva i drift som nikkelgruve. På slutten av 1800-talet var Flåt gruve den største nikkelgruva i Nord-Europa. I 1873 kom det smelteverk til Evje, Evje nikkelverk, og gruva og smelteverket var i drift til 1946.

Drifta fall i tre periodar:

  • 1. periode: 1872-1894
  • 2. periode: 1899-1920
  • 3. periode: 1927-1946

Første driftsperioden 1872 - 1894

Infanterikaptein (seinare oberst) Ferdinand Henriksen var den drivande krafta då gruvedrifta starta opp hausten 1872. To svenskar, Jar og Wenerstrøm, skal saman med flatebygdingen Ådne N. Østerhus, ha vore dei som starta opp sjølve arbeidet. Men alt ved utgongen av 1872 var det 32 arbeiderar ved gruva.[1] Driftsmetodane var svært primitive den første tida. Det var stort sett handboring og krutt. I 1914 kom trykkluftboring.

I 1873 blei det bygd smeltehytte i Fossvik ved Fennefossen. Malmen frå gruva vart fram til 1909 frakta med hest ned til smeltehytta.[2] Vidare frå Evje måtte nikkelen fraktast først med båt to mil nedover Kilefjorden, så tre mil med hestekraft til Mosby, og til slutt ei mil på pråm igjen på Otra fram til Kristiansand.

Det var høgkonjuktur for nikkel først på 1870-talet. Talet på arbeidsfolk auka. Alt i 1874 var det 44 arbeidarar ved gruva. Dette sette spor etter seg i bondebygda Evje.[3] Men få år seinare kom eit stort omslag i etterspurnaden. Produksjonen sank til eit lavmål.

I 1883 blei gruva leigd bort til det britiske selskapet H. H. Vivien & Co. Britane dreiv gruva fram til 1894. Engelskmannen Alfred Merry styrde gruveanlegget i 1886-1886. Frå 1889 til 1894 var Gudbrand Henriksen, son til oberst Henriksen, direktør. Gruva gjekk jamt godt i dei åra ho var leigd ut.

På byrjinga av 1890-talet blei konkurransen på nikkelmarknaden hardare. Arbeidet på Setesdalsbanen var komen i gang, og det var eindel utvandring til Amerika. Arbeidslønene blei pressa oppover. Vivian & Co fann drifta ulønnsam, og sa opp leigeavtalen.[4]

Andre driftsperioden 1899 - 1920

Tredje driftsperioden 1927 - 1946

Ein hard arbeidsplass

Nikkelgruva, og det tilhøyrande Evje nikkelverk, var ein hard arbeidsplass. 18 menneskje omkom i arbeidsulukker i gruva eller på smelteverket, og mange vart hardt skadde. Det er reist ein minnestein over dei som omkom framføre den gamle gråsteinstippen i Flåt-gruva.

Nyare tid - besøksgruve

Etter at gruva var stengd i mange år, tok Reidar Kjetså opp arbeidet med å gjere Flåt gruve tilgjengeleg for publikum som ei besøksgruve. Men i 2012 sa han opp leigeavtalen på grunn av sterkt redusert besøkstal og skrantande økonomi i drifta, mellom anna var det eit tilsig av vatn på 3-4000 kbm i året. Gruva treng meir straum, og rust er eit problem å grunn av syrenivået i gruva. Om ho skulle halde fram som besøksgruve, måtte nytt anlegg for ljos og naudljos på plass. Samla kostnader for å få på plass det som mangla var kalkulert til 1,8 millionar, og difor foreslo rådmannen våren 2014 at gruva vart stengd og plombert.

Sjå også

Olav Arne Kleveland har skrive utfyllande om gruvedrifta i heftet Flot nikkelgruve - Evje nikkelverk.

Referansar

  1. ↑ Olav Arne Kleveland, Flot nikkelgruve - Evje nikkelverk, hefte utgjeve av Evje og Hornnes Sogelag, 2000, s. 5-6
  2. ↑ Flot nikkelgruve - Evje nikkelverk, s. 6
  3. ↑ Flot nikkelgruve - Evje nikkelverk, s. 9
  4. ↑ Flot nikkelgruve - Evje nikkelverk, s. 9

Kjelder

Henta frå «https://www.setesdalswiki.no/w/index.php?title=Flåt_nikkelgruve&oldid=120897»