Jan Egil Hansen

Jan Egil Hansen, utdanna historikar frå Evje, har i 2011 skrive ei masteroppgåve om Arbeidstenesta i Noreg under siste verdskrigen. Dette er eit tema som er nokså ukjend for dei fleste i dag, og var okkupasjonstidas svar på den militære fyrstegongstenesta slik me kjenner den. Tenesta var obligatorisk, og omfatta heile 40.600 unge menn i tida 1940-45.

Arbeidstenesta vart utførd under militær disiplin, men ein nytta spade i staden for gevær under eksersisen. Alle unge menn vart kalla inn etter fylte 20 år, og omlag ein tredjepart av desse måtte gjera teneste i opp til 6 månader. Desse vart sett til diverse samfunnsnyttigt arbeid, men ein del av tida gjekk óg med til påverking av Nasjonal Samlings ideologi. Av mange var Arbeidstenesta oppfatta som tvangsarbeid for tyskarane, men leiinga i Arbeidsteneste var vel meir oppteken av å unngå å arbeide for okkupantane. Den norske general Otto Ruge, som hadde leia motstanden mot invasjonen i 1940, så det som positivt at tidlegare norske offiserar var med i leiinga av Arbeidstenesta, helst for å unngå at tyskarane fekk for mykje kontroll over desse ungdomane.

Lite effektiv. Jan Egil Hansen har rekna ut kor mange dagsverk Arbeidstenesta utførde i desse åra sett opp mot kostnaden av å drifte denne tenesta, og det er lite å skryte av. I perioden 1941-44 vart det utførd 404.776 løna dagsverk fordela på 40.600 personar, noko som gjer om lag 10 dagsverk for kvar tenestegjerande.

Anerkjenning. I eit notat frå Forsvarets Overkommando i London, 4. august 1944, heiter det: Arbeidstjenesten hittil i virkeligheten er en av de bedrifter som har utført lite arbeid for tyskerne mens den i stor utstrekning har utført arbeid av varig verdi for landet (nyrydding, grøfting, gårds- og seterveibygging m.v.)

Lokale spor etter Arbeidstenesta finn ein ennå på Hornnes. Hannåsleiren vart bygd opp frå botnen av som ein Arbeidstenesteleir, og vart bruka av Forsvaret i alle år etter at krigen var over, inntil både denne leiren og Evjemoen til slutt vart nedlagd. Hannåsleiren er nå i privat eige.

==Kjelde:== Torgeir Eikelands artikkel i Fædrelandsvennen 21. oktober 2011.