Sjå kjelda til Rike

[[Fil:Rike 271017.jpg|miniatyr|høyre|Rike [[27. oktober 2017]]. {{Byline|[[Geir Daasvatn]]}}]]
'''Rike''' er ein [[Gard (matrikkelgard)|gard]] (gnr. 45) sentralt i [[Valle]] kyrkjebygd ([[Vaddebø]]). Sør for Rike ligg [[Åkre]], i nord [[Viki (Valle gnr 44)|Viki]]. [[Otra]] er grensa i vest. Garden er ein av dei eldste i Valle.<ref>[[Alfred Ryningen]], [[Valle kommune IV Gards- og ættesoge Valle]], side 145</ref> Som nabogarden i sør [[Åkre]], var også Rike mykje utsett for flaum fram til [[Brokke 1|reguleringane av Otra på byrjinga av 1960-talet]].<ref>Valle IV, side 146</ref>

[[Grjotgarden (Rike)|Bnr. 1 Grjotgarden]], [[Skarpækre (Rike)|bnr. 2 Skarpækre]], [[Ròta (Rike)|bnr. 3 Ròta]], [[Nistog (Rike)|bnr. 4 Nistog]], [[Skumstein (Rike)|bnr. 7 Skumstein]], bnr. 8 og 9 Solheim, bnr. 10 Dølevodd, bnr. 13 Fredtun, 
bnr. 24 Gullkro, bnr. 26 Solbrekk er alle bruk under Rike. 

== Historie ==
Segnet fortel at Einar frå Hovet i [[Hylestad]] rydda opp Rike, medan broren Stigand kom til [[Åkre]]. Åkre og Rike var vårstøylane til Hovet. «Soga om rudkallen må ein sjølvsagt take med ei klype salt», skriv Alfred Ryningen i Gards- og ættesoga for Valle.<ref>Valle IV, side 83</ref> Men ein avlang stein sør for husa på [[Nistog Åkre]] er etter tradisjonen gravsteinen til Einar.<ref>Valle IV, side 146</ref>

Det er mange teoriar om opphavet til namnet på heile [[Setesdal]]. ''Setr'' eller ''Setrum'' skal ha vore en gamal gard i Valle. Ein teori er at høvdingætta i Setrum budde der Rike seinere kom; gardsnavnet tyder «herredømmet, riket».<ref>Edvard Bull, Økonomisk og administrativ historie, kapittel i [[Setesdalen]] (1919), side 47</ref> I [[Jol i Setesdal 1973]] har [[Hallvard Løyland]] sett fram ein teori om at «setr» stammar frå det gamle ordet «sete». Med setr, ein sete, mente dei i gamle dagar ei flate litt høgt oppe. Ut frå ulike forhold meiner derfor Løyland at dei første som slo seg ned i Valle-bygda trulig reiste heimen sin på seten der Rike i dag ligg. Denne heimen - heimen til storbonden - fekk då namnet Setr på gamalnorsk og blei seinare til Setesdal. Men nøyaktig kor denne gamle garden låg, om det var på Rike eller ein annan stad i Valle, er vel framleis ukjend.

Det er gjort fleire arkeologiske funn på garden. Mellom anna eit spyd frå 700-talet. Men det mest kjende funnet er [[Rikeskjoldet]] frå omlag år 1200.<ref>Valle IV, side 145–146</ref>

På første halvdel av 1600-talet gjekk det eit stort ras ned over garden. Ras med endå større skader skjedde i 1672 og 1673. Også nabogardane [[Viki (Valle gnr 44)|Viki]], [[Åkre]] og [[Brottveit]] leid store skader i desse rasa.

Bruka på garden hadde heimestøylar i [[Stavedalen]]. Ved jonsoktider reiste dei til [[Håvestøyl (Finndalen)|Håvestøyl]] i [[Finndalen]]. Der var dei i seks veker. Så låg dei eit par veker i Stavedalen, før dei kom heim att rundt 20. august. Slåttene var i Stavedalen og på Midtfjøddi. Kvernhusa stod i [[Rikesbekken]].<ref>Valle IV, side 151</ref>

== Litteratur ==
*[[Alfred Ryningen]], [[Valle kommune IV Gards- og ættesoge Valle]], side 144–234

== Referansar ==
<references/>

[[Kategori:Garder i Valle]]