Det Sæthersdalske Kobberværk - Endringshistorikk

Geir Daasvatn: Byttet bilde

2025-02-05T09:33:58Z

Byttet bilde

← Eldre versjon		Versjonen frå 5. februar 2025 kl. 11:33
Line 1:		Line 1:
	[[Fil:Verksmuren Åraksbø 240217-3.jpg\|miniatyr\|høyre\|Muren står igjen etter verksbygningen. {{Byline\|[[Geir Daasvatn]]}}]]		[[Fil:Verksmuren Åraksbø 240217.jpg\|miniatyr\|høyre\|Muren står igjen etter verksbygningen. {{Byline\|[[Geir Daasvatn]]}}]]
	'''Det Sætherdalske Kobberværk''' var eit hektisk, men kort industriprosjekt med gruvedrift etter kobber ved [[Straumsfjorden]] og [[Bøgruva\|Bø]] i [[Valle]] og smeltehytte for kobbermalmen i [[Åraksbø]]. Drifta gjekk i hovudsak føre seg i åra 1845–1850. Bak prosjektet stod den tyske kjøpmannen [[Gottlob Ferdinand Reinhardt]] i [[Kristiansand]]. Industrieventyret – som for mange bønder i Åraksbø heller førde til tragedie – enda med dundrande konkurs.		'''Det Sætherdalske Kobberværk''' var eit hektisk, men kort industriprosjekt med gruvedrift etter kobber ved [[Straumsfjorden]] og [[Bøgruva\|Bø]] i [[Valle]] og smeltehytte for kobbermalmen i [[Åraksbø]]. Drifta gjekk i hovudsak føre seg i åra 1845–1850. Bak prosjektet stod den tyske kjøpmannen [[Gottlob Ferdinand Reinhardt]] i [[Kristiansand]]. Industrieventyret – som for mange bønder i Åraksbø heller førde til tragedie – enda med dundrande konkurs.

Geir Daasvatn: /* Litteratur */ NRK

2024-12-26T09:24:07Z

Litteratur: NRK

← Eldre versjon		Versjonen frå 26. desember 2024 kl. 11:24
Line 37:		Line 37:
	*[[Reidar Vollen]], ''[[Bygland gard og ætt]]'', bind IV, utgjeve av Bygland kommune, 2006, side 243–259		*[[Reidar Vollen]], ''[[Bygland gard og ætt]]'', bind IV, utgjeve av Bygland kommune, 2006, side 243–259
	*[[Sigmund Monen]], ''[[Frå gamle gruvetradisjonar i Setesdal til arbeidarkultur i Evje]]'', utgjeve av Evje og Hornnes kommune, 2016, side 55–96		*[[Sigmund Monen]], ''[[Frå gamle gruvetradisjonar i Setesdal til arbeidarkultur i Evje]]'', utgjeve av Evje og Hornnes kommune, 2016, side 55–96
			*[https://www.nb.no/items/b97f178dc0beeddfc01a14af379e5278 Åraksbø i Bygland Intervju med Knut Åland på NRK, 1972]

	== Referanser ==		== Referanser ==
	<references />		<references />

Geir Daasvatn: /* Sentrale namn */ endret skrivemåte i navnet til Gustav Ronganen

2021-12-20T10:07:19Z

Sentrale namn: endret skrivemåte i navnet til Gustav Ronganen

← Eldre versjon		Versjonen frå 20. desember 2021 kl. 12:07
Line 31:		Line 31:

	== Sentrale namn ==		== Sentrale namn ==
	[[Sigmund Monen]] meiner [[Ferdinand Seippel]] var styrar for både gruvene i Straumsheia og smelteverket i Åraksbø.<ref>''Frå gamle gruvetradisjonar i Setesdal til arbeidarkultur i Evje'', side 94 m.fl.</ref> Monen tykkjest å meine at Seippel var ein slags direktør for heile føretaket. Fleire andre har hevda det same, mellom anna [[Reidar Bolling]] i [[Byglands soge]]. Men i [[Bygland gard og ætt\|gards- og ættesoga for Bygland]] hevdar [[Reidar Vollen]] at Seippel var styrar for gruvedrifta i samband med verket, men at han ikkje hadde styring med drifta av sjølve smeltehytta. Det som uansett er klart, er at Seippel var med på møtet med grunneigarane i Åraksbø [[28. november 1844]]. Då møtte han som fullmektig for Reinhardt, saman med skipsmeklar [[Jens Michael Lund]]. Lund blei formann i direksjonen for koparverket. Vollen skriv vidare at [[Ove Gjerløw Meyer Nielsen]] var styrar for verket i 1846–1847. Etter han kom [[Tønnes Leire]] som styrar (1848–1849). Den finske gruvearbeidaren [[Gustav ~~Rongainen~~]] hadde i følge Vollen oppsynet med bygningar og utstyr etter at drifta var innstilt.<ref>[[Reidar Vollen]], ''[[Bygland gard og ætt]]'', bind IV, utgjeve av Bygland kommune, 2006, side 156</ref> Monen meiner Ronganen først leia arbeidet ute i gruvene, men at han seinare flytta til Åraksbø og blei oppsynsmann i smeltehytta der. Han skriv vidare at det blei indre strid mellom hyttemeister Ronganen og direktør Seippel. Dei ansvarlege begynte å skulde på kvarandre for den dårlege drifta. Det vart etter kvart eit utriveleg arbeidsmiljø.<ref>''Frå gamle gruvetradisjonar i Setesdal til arbeidarkultur i Evje'', side 91</ref> Kva som faktisk er rett her, må det truleg nærare undersøkingar til for å avklare.		[[Sigmund Monen]] meiner [[Ferdinand Seippel]] var styrar for både gruvene i Straumsheia og smelteverket i Åraksbø.<ref>''Frå gamle gruvetradisjonar i Setesdal til arbeidarkultur i Evje'', side 94 m.fl.</ref> Monen tykkjest å meine at Seippel var ein slags direktør for heile føretaket. Fleire andre har hevda det same, mellom anna [[Reidar Bolling]] i [[Byglands soge]]. Men i [[Bygland gard og ætt\|gards- og ættesoga for Bygland]] hevdar [[Reidar Vollen]] at Seippel var styrar for gruvedrifta i samband med verket, men at han ikkje hadde styring med drifta av sjølve smeltehytta. Det som uansett er klart, er at Seippel var med på møtet med grunneigarane i Åraksbø [[28. november 1844]]. Då møtte han som fullmektig for Reinhardt, saman med skipsmeklar [[Jens Michael Lund]]. Lund blei formann i direksjonen for koparverket. Vollen skriv vidare at [[Ove Gjerløw Meyer Nielsen]] var styrar for verket i 1846–1847. Etter han kom [[Tønnes Leire]] som styrar (1848–1849). Den finske gruvearbeidaren [[Gustav Ronganen]] hadde i følge Vollen oppsynet med bygningar og utstyr etter at drifta var innstilt.<ref>[[Reidar Vollen]], ''[[Bygland gard og ætt]]'', bind IV, utgjeve av Bygland kommune, 2006, side 156</ref> Monen meiner Ronganen først leia arbeidet ute i gruvene, men at han seinare flytta til Åraksbø og blei oppsynsmann i smeltehytta der. Han skriv vidare at det blei indre strid mellom hyttemeister Ronganen og direktør Seippel. Dei ansvarlege begynte å skulde på kvarandre for den dårlege drifta. Det vart etter kvart eit utriveleg arbeidsmiljø.<ref>''Frå gamle gruvetradisjonar i Setesdal til arbeidarkultur i Evje'', side 91</ref> Kva som faktisk er rett her, må det truleg nærare undersøkingar til for å avklare.

	== Litteratur ==		== Litteratur ==

Geir Daasvatn: Bilde

2021-12-19T06:57:45Z

Bilde

← Eldre versjon		Versjonen frå 19. desember 2021 kl. 08:57
Line 1:		Line 1:
			[[Fil:Verksmuren Åraksbø 240217-3.jpg\|miniatyr\|høyre\|Muren står igjen etter verksbygningen. {{Byline\|[[Geir Daasvatn]]}}]]
	'''Det Sætherdalske Kobberværk''' var eit hektisk, men kort industriprosjekt med gruvedrift etter kobber ved [[Straumsfjorden]] og [[Bøgruva\|Bø]] i [[Valle]] og smeltehytte for kobbermalmen i [[Åraksbø]]. Drifta gjekk i hovudsak føre seg i åra 1845–1850. Bak prosjektet stod den tyske kjøpmannen [[Gottlob Ferdinand Reinhardt]] i [[Kristiansand]]. Industrieventyret – som for mange bønder i Åraksbø heller førde til tragedie – enda med dundrande konkurs.		'''Det Sætherdalske Kobberværk''' var eit hektisk, men kort industriprosjekt med gruvedrift etter kobber ved [[Straumsfjorden]] og [[Bøgruva\|Bø]] i [[Valle]] og smeltehytte for kobbermalmen i [[Åraksbø]]. Drifta gjekk i hovudsak føre seg i åra 1845–1850. Bak prosjektet stod den tyske kjøpmannen [[Gottlob Ferdinand Reinhardt]] i [[Kristiansand]]. Industrieventyret – som for mange bønder i Åraksbø heller førde til tragedie – enda med dundrande konkurs.

Geir Daasvatn: /* Hektisk drift - trist slutt */ rettet navn i sitatet

2021-12-19T06:39:57Z

Hektisk drift - trist slutt: rettet navn i sitatet

← Eldre versjon		Versjonen frå 19. desember 2021 kl. 08:39
Line 27:		Line 27:
	{{sitat\|I samband med verket kom det mange framande til bygda. Rallarar og anleggssluskar gjorde det utrygt for både kjerringar og ungjenter, bøndene fekk pengar mellom hendene, og mange klara ikkje å styre desse. Ei ny tid hadde kome til bygda. Bøndene hadde vorte malmkøyrarar og kolbrennarar, alkoholen og andre freistingar låg svært nær, og mange spela frå seg både gard og grunn. Då verket nokre år seinare vart nedlagt, måtte mange av gardane på tvangsauksjon, og vi fekk eit eigarskifte i bygda der nye folk overtok.<ref>Nordgarden, ''Det Sætherdalske Kobberværk'', side 7</ref>		{{sitat\|I samband med verket kom det mange framande til bygda. Rallarar og anleggssluskar gjorde det utrygt for både kjerringar og ungjenter, bøndene fekk pengar mellom hendene, og mange klara ikkje å styre desse. Ei ny tid hadde kome til bygda. Bøndene hadde vorte malmkøyrarar og kolbrennarar, alkoholen og andre freistingar låg svært nær, og mange spela frå seg både gard og grunn. Då verket nokre år seinare vart nedlagt, måtte mange av gardane på tvangsauksjon, og vi fekk eit eigarskifte i bygda der nye folk overtok.<ref>Nordgarden, ''Det Sætherdalske Kobberværk'', side 7</ref>

	Det gamle og stødige bygdesamfunnet hadde gått i oppløysing, både utanfrå og innanfrå, økonomisk, kulturelt og moralsk. Nye folk kom til bygda, og det utvikla seg eit blandingsmiljø utan dei gamle og faste normene. Eit eventyr var slutt, der ingen hadde sett noko til korkje prinsessa eller det halve kongeriket som dei hadde fått lovnad på.<ref>Nordgarden, ''Det Sætherdalske Kobberværk'', side 9</ref>\|~~Leonhard Jansen~~}}		Det gamle og stødige bygdesamfunnet hadde gått i oppløysing, både utanfrå og innanfrå, økonomisk, kulturelt og moralsk. Nye folk kom til bygda, og det utvikla seg eit blandingsmiljø utan dei gamle og faste normene. Eit eventyr var slutt, der ingen hadde sett noko til korkje prinsessa eller det halve kongeriket som dei hadde fått lovnad på.<ref>Nordgarden, ''Det Sætherdalske Kobberværk'', side 9</ref>\|Bjarne Nordgarden}}

	== Sentrale namn ==		== Sentrale namn ==

Geir Daasvatn: /* Hektisk drift - trist slutt */ ormatert sitatet

2021-12-19T06:39:11Z

Hektisk drift - trist slutt: ormatert sitatet

← Eldre versjon		Versjonen frå 19. desember 2021 kl. 08:39
Line 25:		Line 25:
	I ein artikkel om kobberverket i Åraksbø i Jol i Setesdal frå 1998 skriv [[Bjarne Nordgarden]] slik om den triste slutten industrieventyret i Åraksbø og Straumsheia fekk:		I ein artikkel om kobberverket i Åraksbø i Jol i Setesdal frå 1998 skriv [[Bjarne Nordgarden]] slik om den triste slutten industrieventyret i Åraksbø og Straumsheia fekk:

	~~'' -~~ I samband med verket kom det mange framande til bygda. Rallarar og anleggssluskar gjorde det utrygt for både kjerringar og ungjenter, bøndene fekk pengar mellom hendene, og mange klara ikkje å styre desse. Ei ny tid hadde kome til bygda. Bøndene hadde vorte malmkøyrarar og kolbrennarar, alkoholen og andre freistingar låg svært nær, og mange spela frå seg både gard og grunn. Då verket nokre år seinare vart nedlagt, måtte mange av gardane på tvangsauksjon, og vi fekk eit eigarskifte i bygda der nye folk overtok.''<ref>Nordgarden, ''Det Sætherdalske Kobberværk'', side 7</ref>		{{sitat\|I samband med verket kom det mange framande til bygda. Rallarar og anleggssluskar gjorde det utrygt for både kjerringar og ungjenter, bøndene fekk pengar mellom hendene, og mange klara ikkje å styre desse. Ei ny tid hadde kome til bygda. Bøndene hadde vorte malmkøyrarar og kolbrennarar, alkoholen og andre freistingar låg svært nær, og mange spela frå seg både gard og grunn. Då verket nokre år seinare vart nedlagt, måtte mange av gardane på tvangsauksjon, og vi fekk eit eigarskifte i bygda der nye folk overtok.<ref>Nordgarden, ''Det Sætherdalske Kobberværk'', side 7</ref>

	''Det gamle og stødige bygdesamfunnet hadde gått i oppløysing, både utanfrå og innanfrå, økonomisk, kulturelt og moralsk. Nye folk kom til bygda, og det utvikla seg eit blandingsmiljø utan dei gamle og faste normene. Eit eventyr var slutt, der ingen hadde sett noko til korkje prinsessa eller det halve kongeriket som dei hadde fått lovnad på.''<ref>Nordgarden, ''Det Sætherdalske Kobberværk'', side 9</ref>		Det gamle og stødige bygdesamfunnet hadde gått i oppløysing, både utanfrå og innanfrå, økonomisk, kulturelt og moralsk. Nye folk kom til bygda, og det utvikla seg eit blandingsmiljø utan dei gamle og faste normene. Eit eventyr var slutt, der ingen hadde sett noko til korkje prinsessa eller det halve kongeriket som dei hadde fått lovnad på.<ref>Nordgarden, ''Det Sætherdalske Kobberværk'', side 9</ref>\|Leonhard Jansen}}

	== Sentrale namn ==		== Sentrale namn ==

Geir Daasvatn: Orto

2021-12-19T06:35:57Z

Orto

← Eldre versjon		Versjonen frå 19. desember 2021 kl. 08:35
Line 1:		Line 1:
	'''Det Sætherdalske Kobberværk''' var eit hektisk, men kort industriprosjekt med gruvedrift etter kobber ved [[Straumsfjorden]] og [[Bøgruva\|Bø]] i [[Valle]] og smeltehytte for kobbermalmen i [[Åraksbø]]. Drifta gjekk i hovudsak føre seg i åra ~~1845-1850~~. Bak prosjektet stod den tyske kjøpmannen [[Gottlob Ferdinand Reinhardt]] i [[Kristiansand]]. Industrieventyret - som for mange bønder i Åraksbø heller førde til tragedie - enda med dundrande konkurs.		'''Det Sætherdalske Kobberværk''' var eit hektisk, men kort industriprosjekt med gruvedrift etter kobber ved [[Straumsfjorden]] og [[Bøgruva\|Bø]] i [[Valle]] og smeltehytte for kobbermalmen i [[Åraksbø]]. Drifta gjekk i hovudsak føre seg i åra 1845–1850. Bak prosjektet stod den tyske kjøpmannen [[Gottlob Ferdinand Reinhardt]] i [[Kristiansand]]. Industrieventyret – som for mange bønder i Åraksbø heller førde til tragedie – enda med dundrande konkurs.

	== Korleis det starta ==		== Korleis det starta ==
Line 15:		Line 15:

	== 100 mann i arbeid ==		== 100 mann i arbeid ==
	Under sjølve anleggsperioden kan opp mot 100 mann ha hatt arbeidet sitt ved koparverket. Men ved ei folketeljing i 1846 var det ~~25-30~~ personar som var direkte tilknytta verket.<ref>Nordgarden, ''Det Sætherdalske Kobberværk'', side 8</ref> <ref>Frøstrup, ''Vandringer i Setesdal Austhei, side 323</ref>		Under sjølve anleggsperioden kan opp mot 100 mann ha hatt arbeidet sitt ved koparverket. Men ved ei folketeljing i 1846 var det 25–30 personar som var direkte tilknytta verket.<ref>Nordgarden, ''Det Sætherdalske Kobberværk'', side 8</ref> <ref>Frøstrup, ''Vandringer i Setesdal Austhei, side 323</ref>
	Mange bønder i Åraksbø hadde arbeid som malm- og kolkøyrarar.		Mange bønder i Åraksbø hadde arbeid som malm- og kolkøyrarar.

	== Hektisk drift - trist slutt ==		== Hektisk drift - trist slutt ==
	Smeltinga starta truleg så smått i 1846 og var på sitt høgaste i ~~1847-1848~~. Då byrja problema alt å melde seg, og produksjonen gjekk sterkt attende. Mellom anna var det vanskeleg å få smelta malmen så godt at ikkje for mykje kopar gjekk ut med slagget.<ref>''Frå gamle gruvetradisjonar i Setesdal til arbeidarkultur i Evje'', side 90</ref> Driftskostnadene som den lange transporten av malmen førde med seg, heilt frå Straumsheia ned til Åraksbø (over 25 km), var undervurdert. Skogen i nærleiken av verket blei raskt nedhoggen, og ein måtte lenger avgårde for å brenna kol. Bøndene i Åraksbø hadde ikkje lært seg kolbrenningskunsten, så mykje av kolkvaliteten var dårleg. Det vart mangel på verksarbeidarar og andre fagfolk. Men den viktigaste årsaka til fiaskoen i Åraksbø var truleg «malmens eiendommelige beskaffethet», skriv den lokale gruvekjennaren [[Sigmund Monen]] i sitt storverk om gruvedrifta i Setesdal.<ref>''Frå gamle gruvetradisjonar i Setesdal til arbeidarkultur i Evje'', side 91</ref> Frå våren 1847 blei malm frå [[Koparhola\|Flåtgruva]] på Evje transportert oppover til Åraksbø. Den nikkelhaldige malmen frå Evje blei frå då av blanda saman med malmen frå [[Bøgruva]] og [[Straumsgruvene\|gruvene på Straumsheia]]. Det skal ha vore då dei store smelteproblema begynte.		Smeltinga starta truleg så smått i 1846 og var på sitt høgaste i 1847–1848. Då byrja problema alt å melde seg, og produksjonen gjekk sterkt attende. Mellom anna var det vanskeleg å få smelta malmen så godt at ikkje for mykje kopar gjekk ut med slagget.<ref>''Frå gamle gruvetradisjonar i Setesdal til arbeidarkultur i Evje'', side 90</ref> Driftskostnadene som den lange transporten av malmen førde med seg, heilt frå Straumsheia ned til Åraksbø (over 25 km), var undervurdert. Skogen i nærleiken av verket blei raskt nedhoggen, og ein måtte lenger avgårde for å brenna kol. Bøndene i Åraksbø hadde ikkje lært seg kolbrenningskunsten, så mykje av kolkvaliteten var dårleg. Det vart mangel på verksarbeidarar og andre fagfolk. Men den viktigaste årsaka til fiaskoen i Åraksbø var truleg «malmens eiendommelige beskaffethet», skriv den lokale gruvekjennaren [[Sigmund Monen]] i sitt storverk om gruvedrifta i Setesdal.<ref>''Frå gamle gruvetradisjonar i Setesdal til arbeidarkultur i Evje'', side 91</ref> Frå våren 1847 blei malm frå [[Koparhola\|Flåtgruva]] på Evje transportert oppover til Åraksbø. Den nikkelhaldige malmen frå Evje blei frå då av blanda saman med malmen frå [[Bøgruva]] og [[Straumsgruvene\|gruvene på Straumsheia]]. Det skal ha vore då dei store smelteproblema begynte.

	I 1850 var drifta av gruvene og smelteverket innstilt, og kom aldri i gang igjen. Driftskapitalen var oppbrukt og mange av luteigarane trekte seg ut av selskapet. I 1860 vart Det Sætherdalske Kobberværk ~~slege~~ konkurs.		I 1850 var drifta av gruvene og smelteverket innstilt, og kom aldri i gang igjen. Driftskapitalen var oppbrukt og mange av luteigarane trekte seg ut av selskapet. I 1860 vart Det Sætherdalske Kobberværk slått konkurs.

	I ein artikkel om kobberverket i Åraksbø i Jol i Setesdal frå 1998 skriv [[Bjarne Nordgarden]] slik om den triste slutten industrieventyret i Åraksbø og Straumsheia fekk:		I ein artikkel om kobberverket i Åraksbø i Jol i Setesdal frå 1998 skriv [[Bjarne Nordgarden]] slik om den triste slutten industrieventyret i Åraksbø og Straumsheia fekk:
Line 30:		Line 30:

	== Sentrale namn ==		== Sentrale namn ==
	[[Sigmund Monen]] meiner [[Ferdinand Seippel]] var styrar for både gruvene i Straumsheia og smelteverket i Åraksbø.<ref>''Frå gamle gruvetradisjonar i Setesdal til arbeidarkultur i Evje'', side 94 m.fl.</ref> Monen tykkjest å meine at Seippel var ein slags direktør for heile føretaket. Fleire andre har hevda det same, mellom anna [[Reidar Bolling]] i [[Byglands soge]]. Men i [[Bygland gard og ætt\|gards- og ættesoga for Bygland]] hevdar [[Reidar Vollen]] at Seippel var styrar for gruvedrifta i samband med verket, men at han ikkje hadde styring med drifta av sjølve smeltehytta. Det som uansett er klart, er at Seippel var med på møtet med grunneigarane i Åraksbø [[28. november 1844]]. Då møtte han som fullmektig for Reinhardt, saman med skipsmeklar [[Jens Michael Lund]]. Lund blei formann i direksjonen for koparverket. Vollen skriv vidare at [[Ove Gjerløw Meyer Nielsen]] var styrar for verket i ~~1846-1847~~. Etter han kom [[Tønnes Leire]] som styrar (~~1848-1849~~). Den finske gruvearbeidaren [[Gustav Rongainen]] hadde i følge Vollen oppsynet med bygningar og utstyr etter at drifta var innstilt.<ref>[[Reidar Vollen]], ''[[Bygland gard og ætt]]'', bind IV, utgjeve av Bygland kommune, 2006, side 156</ref> Monen meiner Ronganen først leia arbeidet ute i gruvene, men at han seinare flytta til Åraksbø og blei oppsynsmann i smeltehytta der. Han skriv vidare at det blei indre strid mellom hyttemeister Ronganen og direktør Seippel. Dei ansvarlege begynte å skulde på kvarandre for den dårlege drifta. Det vart etter kvart eit utriveleg arbeidsmiljø.<ref>''Frå gamle gruvetradisjonar i Setesdal til arbeidarkultur i Evje'', side 91</ref> Kva som faktisk er rett her, må det truleg nærare undersøkingar til for å avklare.		[[Sigmund Monen]] meiner [[Ferdinand Seippel]] var styrar for både gruvene i Straumsheia og smelteverket i Åraksbø.<ref>''Frå gamle gruvetradisjonar i Setesdal til arbeidarkultur i Evje'', side 94 m.fl.</ref> Monen tykkjest å meine at Seippel var ein slags direktør for heile føretaket. Fleire andre har hevda det same, mellom anna [[Reidar Bolling]] i [[Byglands soge]]. Men i [[Bygland gard og ætt\|gards- og ættesoga for Bygland]] hevdar [[Reidar Vollen]] at Seippel var styrar for gruvedrifta i samband med verket, men at han ikkje hadde styring med drifta av sjølve smeltehytta. Det som uansett er klart, er at Seippel var med på møtet med grunneigarane i Åraksbø [[28. november 1844]]. Då møtte han som fullmektig for Reinhardt, saman med skipsmeklar [[Jens Michael Lund]]. Lund blei formann i direksjonen for koparverket. Vollen skriv vidare at [[Ove Gjerløw Meyer Nielsen]] var styrar for verket i 1846–1847. Etter han kom [[Tønnes Leire]] som styrar (1848–1849). Den finske gruvearbeidaren [[Gustav Rongainen]] hadde i følge Vollen oppsynet med bygningar og utstyr etter at drifta var innstilt.<ref>[[Reidar Vollen]], ''[[Bygland gard og ætt]]'', bind IV, utgjeve av Bygland kommune, 2006, side 156</ref> Monen meiner Ronganen først leia arbeidet ute i gruvene, men at han seinare flytta til Åraksbø og blei oppsynsmann i smeltehytta der. Han skriv vidare at det blei indre strid mellom hyttemeister Ronganen og direktør Seippel. Dei ansvarlege begynte å skulde på kvarandre for den dårlege drifta. Det vart etter kvart eit utriveleg arbeidsmiljø.<ref>''Frå gamle gruvetradisjonar i Setesdal til arbeidarkultur i Evje'', side 91</ref> Kva som faktisk er rett her, må det truleg nærare undersøkingar til for å avklare.

	== Litteratur ==		== Litteratur ==
	*[[Hallvard Eldhuset]], ''«I Åraksbø er det mang ei vinne»'', artikkel i [[Jol i Setesdal 1976]], side ~~5-7~~		*[[Hallvard Eldhuset]], ''«I Åraksbø er det mang ei vinne»'', artikkel i [[Jol i Setesdal 1976]], side 5–7
	*[[Reidar Vollen]], ''[[Bygland gard og ætt]]'', bind IV, utgjeve av Bygland kommune, 2006, side ~~243-259~~		*[[Reidar Vollen]], ''[[Bygland gard og ætt]]'', bind IV, utgjeve av Bygland kommune, 2006, side 243–259
	*[[Sigmund Monen]], ''[[Frå gamle gruvetradisjonar i Setesdal til arbeidarkultur i Evje]]'', utgjeve av Evje og Hornnes kommune, 2016, side ~~55-96~~		*[[Sigmund Monen]], ''[[Frå gamle gruvetradisjonar i Setesdal til arbeidarkultur i Evje]]'', utgjeve av Evje og Hornnes kommune, 2016, side 55–96
	== Referanser ==		== Referanser ==
	<references />		<references />

Geir Daasvatn: Lagt til en kategori

2019-01-06T07:41:42Z

Lagt til en kategori

← Eldre versjon		Versjonen frå 6. januar 2019 kl. 09:41
Line 41:		Line 41:
	[[Kategori:Næringsliv i Bygland]]		[[Kategori:Næringsliv i Bygland]]
	[[Kategori:Åraksbø]]		[[Kategori:Åraksbø]]
			[[Kategori:Historie]]

Geir Daasvatn: Et avsnitt om noen sentrale navn i prosjektet

2016-11-12T09:16:20Z

Et avsnitt om noen sentrale navn i prosjektet

← Eldre versjon		Versjonen frå 12. november 2016 kl. 11:16
Line 28:		Line 28:

	''Det gamle og stødige bygdesamfunnet hadde gått i oppløysing, både utanfrå og innanfrå, økonomisk, kulturelt og moralsk. Nye folk kom til bygda, og det utvikla seg eit blandingsmiljø utan dei gamle og faste normene. Eit eventyr var slutt, der ingen hadde sett noko til korkje prinsessa eller det halve kongeriket som dei hadde fått lovnad på.''<ref>Nordgarden, ''Det Sætherdalske Kobberværk'', side 9</ref>		''Det gamle og stødige bygdesamfunnet hadde gått i oppløysing, både utanfrå og innanfrå, økonomisk, kulturelt og moralsk. Nye folk kom til bygda, og det utvikla seg eit blandingsmiljø utan dei gamle og faste normene. Eit eventyr var slutt, der ingen hadde sett noko til korkje prinsessa eller det halve kongeriket som dei hadde fått lovnad på.''<ref>Nordgarden, ''Det Sætherdalske Kobberværk'', side 9</ref>

			== Sentrale namn ==
			[[Sigmund Monen]] meiner [[Ferdinand Seippel]] var styrar for både gruvene i Straumsheia og smelteverket i Åraksbø.<ref>''Frå gamle gruvetradisjonar i Setesdal til arbeidarkultur i Evje'', side 94 m.fl.</ref> Monen tykkjest å meine at Seippel var ein slags direktør for heile føretaket. Fleire andre har hevda det same, mellom anna [[Reidar Bolling]] i [[Byglands soge]]. Men i [[Bygland gard og ætt\|gards- og ættesoga for Bygland]] hevdar [[Reidar Vollen]] at Seippel var styrar for gruvedrifta i samband med verket, men at han ikkje hadde styring med drifta av sjølve smeltehytta. Det som uansett er klart, er at Seippel var med på møtet med grunneigarane i Åraksbø [[28. november 1844]]. Då møtte han som fullmektig for Reinhardt, saman med skipsmeklar [[Jens Michael Lund]]. Lund blei formann i direksjonen for koparverket. Vollen skriv vidare at [[Ove Gjerløw Meyer Nielsen]] var styrar for verket i 1846-1847. Etter han kom [[Tønnes Leire]] som styrar (1848-1849). Den finske gruvearbeidaren [[Gustav Rongainen]] hadde i følge Vollen oppsynet med bygningar og utstyr etter at drifta var innstilt.<ref>[[Reidar Vollen]], ''[[Bygland gard og ætt]]'', bind IV, utgjeve av Bygland kommune, 2006, side 156</ref> Monen meiner Ronganen først leia arbeidet ute i gruvene, men at han seinare flytta til Åraksbø og blei oppsynsmann i smeltehytta der. Han skriv vidare at det blei indre strid mellom hyttemeister Ronganen og direktør Seippel. Dei ansvarlege begynte å skulde på kvarandre for den dårlege drifta. Det vart etter kvart eit utriveleg arbeidsmiljø.<ref>''Frå gamle gruvetradisjonar i Setesdal til arbeidarkultur i Evje'', side 91</ref> Kva som faktisk er rett her, må det truleg nærare undersøkingar til for å avklare.

	== Litteratur ==		== Litteratur ==

Geir Daasvatn: /* Hektisk drift - trist slutt */ språkpuss

2016-11-12T08:26:50Z

Hektisk drift - trist slutt: språkpuss

← Eldre versjon		Versjonen frå 12. november 2016 kl. 10:26
Line 21:		Line 21:
	Smeltinga starta truleg så smått i 1846 og var på sitt høgaste i 1847-1848. Då byrja problema alt å melde seg, og produksjonen gjekk sterkt attende. Mellom anna var det vanskeleg å få smelta malmen så godt at ikkje for mykje kopar gjekk ut med slagget.<ref>''Frå gamle gruvetradisjonar i Setesdal til arbeidarkultur i Evje'', side 90</ref> Driftskostnadene som den lange transporten av malmen førde med seg, heilt frå Straumsheia ned til Åraksbø (over 25 km), var undervurdert. Skogen i nærleiken av verket blei raskt nedhoggen, og ein måtte lenger avgårde for å brenna kol. Bøndene i Åraksbø hadde ikkje lært seg kolbrenningskunsten, så mykje av kolkvaliteten var dårleg. Det vart mangel på verksarbeidarar og andre fagfolk. Men den viktigaste årsaka til fiaskoen i Åraksbø var truleg «malmens eiendommelige beskaffethet», skriv den lokale gruvekjennaren [[Sigmund Monen]] i sitt storverk om gruvedrifta i Setesdal.<ref>''Frå gamle gruvetradisjonar i Setesdal til arbeidarkultur i Evje'', side 91</ref> Frå våren 1847 blei malm frå [[Koparhola\|Flåtgruva]] på Evje transportert oppover til Åraksbø. Den nikkelhaldige malmen frå Evje blei frå då av blanda saman med malmen frå [[Bøgruva]] og [[Straumsgruvene\|gruvene på Straumsheia]]. Det skal ha vore då dei store smelteproblema begynte.		Smeltinga starta truleg så smått i 1846 og var på sitt høgaste i 1847-1848. Då byrja problema alt å melde seg, og produksjonen gjekk sterkt attende. Mellom anna var det vanskeleg å få smelta malmen så godt at ikkje for mykje kopar gjekk ut med slagget.<ref>''Frå gamle gruvetradisjonar i Setesdal til arbeidarkultur i Evje'', side 90</ref> Driftskostnadene som den lange transporten av malmen førde med seg, heilt frå Straumsheia ned til Åraksbø (over 25 km), var undervurdert. Skogen i nærleiken av verket blei raskt nedhoggen, og ein måtte lenger avgårde for å brenna kol. Bøndene i Åraksbø hadde ikkje lært seg kolbrenningskunsten, så mykje av kolkvaliteten var dårleg. Det vart mangel på verksarbeidarar og andre fagfolk. Men den viktigaste årsaka til fiaskoen i Åraksbø var truleg «malmens eiendommelige beskaffethet», skriv den lokale gruvekjennaren [[Sigmund Monen]] i sitt storverk om gruvedrifta i Setesdal.<ref>''Frå gamle gruvetradisjonar i Setesdal til arbeidarkultur i Evje'', side 91</ref> Frå våren 1847 blei malm frå [[Koparhola\|Flåtgruva]] på Evje transportert oppover til Åraksbø. Den nikkelhaldige malmen frå Evje blei frå då av blanda saman med malmen frå [[Bøgruva]] og [[Straumsgruvene\|gruvene på Straumsheia]]. Det skal ha vore då dei store smelteproblema begynte.

	I 1850 var drifta av gruvene og smelteverket innstilt, og kom aldri ~~skikkeleg~~ i gang igjen. Driftskapitalen var oppbrukt og mange av luteigarane trekte seg ut av selskapet. I 1860 vart Det Sætherdalske Kobberværk slege konkurs.		I 1850 var drifta av gruvene og smelteverket innstilt, og kom aldri i gang igjen. Driftskapitalen var oppbrukt og mange av luteigarane trekte seg ut av selskapet. I 1860 vart Det Sætherdalske Kobberværk slege konkurs.

	I ein artikkel om kobberverket i Åraksbø i Jol i Setesdal frå 1998 skriv [[Bjarne Nordgarden]] slik om den triste slutten industrieventyret i Åraksbø og Straumsheia fekk:		I ein artikkel om kobberverket i Åraksbø i Jol i Setesdal frå 1998 skriv [[Bjarne Nordgarden]] slik om den triste slutten industrieventyret i Åraksbø og Straumsheia fekk: