Setesdalswiki - Brukarbidrag [nn]

Knut Eldhuset (1958)

2026-02-09T20:45:16Z

Knu-eldh:

{{Person | bilde =Knut Hallvardson Eldhuset.jpg | bildetekst = Knut Hallvardson Eldhuset| fdag =27 | fmåned =11 | får = 1958| ddag = | dmåned = | dår = | Samtykke= ja}}
[[Fil:Knut Eldhuset og vasshjulet.jpg|miniatyr|venstre|Knut med vasshjulet i [[Kattedalsbekken]]. {{Byline|[[Hallvard Eldhuset]]}}]]
[[Fil:Eldhuset år1965 bnr 5 6 3.jpg|miniatyr|høyre|Nordgarden bnr 2 og Eldhuset bnr 5,6, og 3. Bnr. 1 er utanfor venstre biletkant{{Byline|[[Hallvard Eldhuset]]}}]]
'''Knut Eldhuset''' (fødd 27. november 1958) er [https://no.wikipedia.org/wiki/Forsker forsker I ] , [https://no.wikipedia.org/wiki/Doctor_scientiarum dr. scient.], tilsett ved [https://www.ffi.no/no/Sider/default.aspx/ Forsvarets forskningsinstitutt (FFI)] på Kjeller, avdeling Sensor- og overvåkingsystemer.

== Utdanning og karriere ==
Han gjekk reallina på [[Hornnes gymnas]] 1974-1977 og studerte realfag ved Universitetet i Oslo (UiO) 1978-1983. Han studerte matematikk, kjemi, fysikk og informatikk og tok hovudfag (cand. scient.) i eksperimentell kjernefysikk ved [https://www.mn.uio.no/fysikk/forskning/om/infrastruktur/Syklotronlaboratoriet/ syklotronlaboratoriet ved UiO]. Han vart tilsett ved FFI i september 1983 og har heile tida fram til i dag jobba med satellitt radar der matematikk og fysikk er viktigaste grunnlagsfag. Han gjennomførte doktorgradsarbeidet medan han jobba ved FFI og tok doktorgraden i fysikk som 28 åring ved [https://uit.no/utdanning/program?p_document_id=559055 Universitetet i Tromsø]. Rettleiaren hans var [[:no:Kaare Aksnes|Kaare Aksnes]]. I fleire år på 1990 talet var han sensor ved Norges Tekniske Høgskole (NTH) i faget satellitt fjernmåling. Han fekk opprykk til forsker I ved FFI i 1994 og FFIs kommunikasjonspris i 2012 for arbeid i ei NATO gruppe.

Knut bruker avansert matematisk analyse til å rekne på fysikken i forskjellige satellitt radar system og lagar algoritmer som kan programmerast i ein datamaskin. Det er likningar for å rekne ut kvar satellitten går i bane rundt jorda og korleis radar bylgjene forplantar seg med lyshastigheten frå satellitten til jorda og tilbake. Så er det matematiske likningar for å tolke det som radar bylgjene reflekterer frå jordoverflata. Arbeidet Knut har gjort ved FFI har vore nyttig i mange nasjonale prosjekt og i Europeisk forsvarsforskning og for den Europeiske romfartsorganisasjonen [https://www.esa.int/ ESA] (Euoropean Space Agency). I 1993 jobba han eit heilt år for ESA for å analysere nye radar system for satellitt. Algoritmer har blitt kommersialisert av Kongsberg gruppa og eksportert internasjonalt. Kongsberg Satellite Services i Tromsø ([https://www.ksat.no/ KSAT]) tek ned signal frå satellittar som har fanga opp radar refleksar og lagar ein slags bilete. Forsvaret brukar desse bileta for overvåking av feks skipstrafikk. Heile tida ved FFI har han publisert i internasjonale tidsskrift.

== Familie ==
Knut er son til [[Birgit Eldhuset|Birgit]] og [[Hallvard Eldhuset]] og voks opp i [[Eldhuset]] bnr 5. Han er bror til [[Ånund Eldhuset|Ånund]] og [[Torgrim Eldhuset|Torgrim]]. Han er etterkomar etter Eidsvollsmannen [[Olav Knutsson Tveiten]] som var tipp tipp oldefar til Birgit. Forskartrongen melde seg tidleg, og den fekk han f.eks. tilfredstilt i Kattedalsbekken rett nedom huset.

Han er gift med [[Anne-Cathrin Eldhuset|Anne-Cathrin]] (f Jarl). Ho er sjukepleiar og tenesteleiar ved Nittedal legevakt. Dei har budd i Nittedal sidan 1985 og har tre døtrer: Ingrid (1988) er siviløkonom, Aase (1990) er psykolog og Solveig (1991) er sjukepleiar. I fritida er han på turar i skog og mark med familien. Han syter for å halde seg i god fysisk form med springing eller skiturar. Når det er bar mark blir det opp til 50 km i veka med springing og i løpet av vinteren kan det bli 1200-1500 km på ski pluss 20 km springing i veka.

{{Ahnentafel top}}
{{Ahnentafel-compact5
|style=font-size: 90%; line-height: 110%;
|border=1
|boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0;
|boxstyle_1=background-color: #fcc;
|boxstyle_2=background-color: #fb9;
|boxstyle_3=background-color: #ffc;
|boxstyle_4=background-color: #bfc;
|boxstyle_5=background-color: #9fe;
|1 = Knut Hallvardson Eldhuset 1958-
|2 = [[Hallvard Eldhuset|Hallvard Torgrimson Eldhuset]] 1914-1976
|3 = [[Birgit Eldhuset|Birgit Ånundsdtr. Åkre 1922-]]
|4 = Torgrim Vrålson Haugen 1884-1952
|5 = Jorånd Halvorsdtr. Eldhuset 1880-1956
|6 = [[Ånund B. Åkre|Ånund Bjugson Åkre]] 1889-1985
|7 = Birgit Bjørnsdtr. Kvestad 1899-1968
|8 = Vrål Kjetilson Haugen 1848-1925
|9 = Gro Ljotsdtr. Heistad 1855-1929
|10 = Halvor Sigurdson Rysstad 1835-1915
|11 = Jorunn Knutsdtr. Nomeland 1842-1933
|12 = [[Bjug Torleivson Aakre]] 1849-1939
|13 = Birgit Olsdtr. Heistad 1860-1946
|14 = Bjørn Olsson Kvestad 1863-1934
|15 = Birgit Olsdtr. Haugen 1863-1948
}}
{{Ahnentafel bottom}}

== Publikasjonar ==
*[https://nva.sikt.no/filter?query=Knut+Eldhuset Knut Eldhuset sine artiklar i Nasjonalt vitenarkiv]
*[https://www.ffi.no/sok?q=Eldhuset Eit utval av Knut Eldhuset sine publikasjonar ved FFI]
*[https://ieeexplore.ieee.org/document/7887754 Internasjonal artikkel (2017) med matematisk preg forfatta av Knut Eldhuset og med hans biografi]
*[https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01431161.2017.1320452 Internasjonal artikkel (2017) forfatta av Knut Eldhuset der Åraksbø er avbilda med satellitt radar]
*[https://ieeexplore.ieee.org/document/9829295 Internasjonal artikkel (2022) forfatta av Knut Eldhuset]

==Bibliografi:==
* Supplement til ''[[Ein arbeidsmann og ein fjellmann]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1946
* Supplement til ''[[Då ungguten Knut omkom under høykøyring på heia]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1971
* Supplement til ''[[Han døydde under Steinen]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1971
* Supplement til ''[[Då Kjetil Borgi sat fast som fugl i snare]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1971
* Supplement til ''[[Mannen som fall på slåtteteigen ved Austre Grunnevatn]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1971
* Supplement til ''[[Ei overnatting ved Hovatn]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1971
* Supplement til ''[[Guten som såg 2 mødre døy]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1972
* Supplement til ''[[Tankar i fotspora hans bestefar]]''. Artikkel ''[[Jol i Setesdal 1971]]'', s 17-18
* Supplement til ''[[PRÅMEN-163 år etter]]''. Artikkel ''[[Jol i Setesdal 1973]]''
* Supplement til ''[[Grensejegeren på Sørlandet]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1970
*[[Om Fisstøyl i Finndalen]] Supplement til ''Kveld på Fetstøyl''. Artikkel ''[[Jol i Setesdal 1972]]''
*[[Om Fisstøyl i Finndalen]] Supplement til ''Fra Finndalen, Festøyl''. Artikkel ''Agder Tidende 1927''

== Kjelder ==
*Basert på opplysningar frå Knut Eldhuset
*[[Alfred Ryningen]], ''[[Valle kommune IV Gards- og ættesoge Valle]]'', utgjeve av Valle kommune, 1987, side 108.
*[[Alfred Ryningen]], ''[[Valle kommune III Gards- og ættesoge Valle]]'', utgjeve av Valle kommune, 1987, side 215.
*[[Reidar Vollen]], ''[[Bygland gard og ætt]]'', bind V, utgjeve av Bygland kommune, 2008, side 400-404, 520.
*[https://www.ffi.no/publikasjoner/arkiv/satellittovervaking Historie om satellittovervåking ved FFI der Knut Eldhuset er omtala (side 18,24,27)]

{{DEFAULTSORT:Eldhuset, Knut}}
[[Kategori:Fysikere]]
[[Kategori:Forskere]]
[[Kategori:Bilder av Knut Eldhuset (1958)]]
[[Kategori:Tveitens etterkommere]]
[[Kategori:Personer fra Bygland kommune]]
[[Kategori:Fødsler i 1958]]

Knut Eldhuset (1958)

2025-12-17T13:17:00Z

Knu-eldh:

{{Person | bilde =Knut Hallvardson Eldhuset.jpg | bildetekst = Knut Hallvardson Eldhuset| fdag =27 | fmåned =11 | får = 1958| ddag = | dmåned = | dår = | Samtykke= ja}}
[[Fil:Knut Eldhuset og vasshjulet.jpg|miniatyr|venstre|Knut med vasshjulet i [[Kattedalsbekken]]. {{Byline|[[Hallvard Eldhuset]]}}]]
[[Fil:Eldhuset år1965 bnr 5 6 3.jpg|miniatyr|høyre|Nordgarden bnr 2 og Eldhuset bnr 5,6, og 3. Bnr. 1 er utanfor venstre biletkant{{Byline|[[Hallvard Eldhuset]]}}]]
'''Knut Eldhuset''' (fødd 27. november 1958) er [https://no.wikipedia.org/wiki/Forsker forsker I ] , [https://no.wikipedia.org/wiki/Doctor_scientiarum dr. scient.], tilsett ved [https://www.ffi.no/no/Sider/default.aspx/ Forsvarets forskningsinstitutt (FFI)] på Kjeller, avdeling Sensor- og overvåkingsystemer.

== Utdanning og karriere ==
Han gjekk reallina på [[Hornnes gymnas]] 1974-1977 og studerte realfag ved Universitetet i Oslo (UiO) 1978-1983. Han studerte matematikk, kjemi, fysikk og informatikk og tok hovudfag (cand. scient.) i eksperimentell kjernefysikk ved [https://www.mn.uio.no/fysikk/forskning/om/infrastruktur/Syklotronlaboratoriet/ syklotronlaboratoriet ved UiO]. Han vart tilsett ved FFI i september 1983 og har heile tida fram til i dag jobba med satellitt radar der matematikk og fysikk er viktigaste grunnlagsfag. Han gjennomførte doktorgradsarbeidet medan han jobba ved FFI og tok doktorgraden i fysikk som 28 åring ved [https://uit.no/utdanning/program?p_document_id=559055 Universitetet i Tromsø]. Rettleiaren hans var [[:no:Kaare Aksnes|Kaare Aksnes]]. I fleire år på 1990 talet var han sensor ved Norges Tekniske Høgskole (NTH) i faget satellitt fjernmåling. Han fekk opprykk til forsker I ved FFI i 1994 og FFIs kommunikasjonspris i 2012 for arbeid i ei NATO gruppe.

Knut bruker avansert matematisk analyse til å rekne på fysikken i forskjellige satellitt radar system og lagar algoritmer som kan programmerast i ein datamaskin. Det er likningar for å rekne ut kvar satellitten går i bane rundt jorda og korleis radar bylgjene forplantar seg med lyshastigheten frå satellitten til jorda og tilbake. Så er det matematiske likningar for å tolke det som radar bylgjene reflekterer frå jordoverflata. Arbeidet Knut har gjort ved FFI har vore nyttig i mange nasjonale prosjekt og i Europeisk forsvarsforskning og for den Europeiske romfartsorganisasjonen [https://www.esa.int/ ESA] (Euoropean Space Agency). I 1993 jobba han eit heilt år for ESA for å analysere nye radar system for satellitt. Algoritmer har blitt kommersialisert av Kongsberg gruppa og eksportert internasjonalt. Kongsberg Satellite Services i Tromsø ([https://www.ksat.no/ KSAT]) tek ned signal frå satellittar som har fanga opp radar refleksar og lagar ein slags bilete. Forsvaret brukar desse bileta for overvåking av feks skipstrafikk. Heile tida ved FFI har han publisert i internasjonale tidsskrift.

== Familie ==
Knut er son til [[Birgit Eldhuset|Birgit]] og [[Hallvard Eldhuset]] og voks opp i [[Eldhuset]] bnr 5. Han er bror til [[Ånund Eldhuset|Ånund]] og [[Torgrim Eldhuset|Torgrim]]. Han er etterkomar etter Eidsvollsmannen [[Olav Knutsson Tveiten]] som var tipp tipp oldefar til Birgit. Forskartrongen melde seg tidleg, og den fekk han f.eks. tilfredstilt i Kattedalsbekken rett nedom huset.

Han er gift med [[Anne-Cathrin Eldhuset|Anne-Cathrin]] (f Jarl). Ho er sjukepleiar og tenesteleiar ved Nittedal legevakt. Dei har budd i Nittedal sidan 1985 og har tre døtrer: Ingrid (1988) er siviløkonom, Aase (1990) er psykolog og Solveig (1991) er sjukepleiar. I fritida er han på turar i skog og mark med familien. Han syter for å halde seg i god fysisk form med springing eller skiturar. Når det er bar mark blir det opp til 50 km i veka med springing og i løpet av vinteren kan det bli 1200-1500 km på ski pluss 20 km springing i veka.

{{Ahnentafel top}}
{{Ahnentafel-compact5
|style=font-size: 90%; line-height: 110%;
|border=1
|boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0;
|boxstyle_1=background-color: #fcc;
|boxstyle_2=background-color: #fb9;
|boxstyle_3=background-color: #ffc;
|boxstyle_4=background-color: #bfc;
|boxstyle_5=background-color: #9fe;
|1 = Knut Hallvardson Eldhuset 1958-
|2 = [[Hallvard Eldhuset|Hallvard Torgrimson Eldhuset]] 1914-1976
|3 = [[Birgit Eldhuset|Birgit Ånundsdtr. Åkre 1922-]]
|4 = Torgrim Vrålson Haugen 1884-1952
|5 = Jorånd Halvorsdtr. Eldhuset 1880-1956
|6 = [[Ånund B. Åkre|Ånund Bjugson Åkre]] 1889-1985
|7 = Birgit Bjørnsdtr. Kvestad 1899-1968
|8 = Vrål Kjetilson Haugen 1848-1925
|9 = Gro Ljotsdtr. Heistad 1855-1929
|10 = Halvor Sigurdson Rysstad 1835-1915
|11 = Jorunn Knutsdtr. Nomeland 1842-1933
|12 = [[Bjug Torleivson Aakre]] 1849-1939
|13 = Birgit Olsdtr. Heistad 1860-1946
|14 = Bjørn Olsson Kvestad 1863-1934
|15 = Birgit Olsdtr. Haugen 1863-1948
}}
{{Ahnentafel bottom}}

== Publikasjonar ==
*[https://nva.sikt.no/filter?query=Knut+Eldhuset Knut Eldhuset sine artiklar i Nasjonalt vitenarkiv]
*[https://www.ffi.no/sok?q=Eldhuset Eit utval av Knut Eldhuset sine publikasjonar ved FFI]
*[https://ieeexplore.ieee.org/stamp/stamp.jsp?tp=&arnumber=7887754 Internasjonal artikkel (2017) med matematisk preg forfatta av Knut Eldhuset og med hans biografi]
*[https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01431161.2017.1320452 Internasjonal artikkel (2017) forfatta av Knut Eldhuset der Åraksbø er avbilda med satellitt radar]
*[https://ieeexplore.ieee.org/document/9829295 Internasjonal artikkel (2022) forfatta av Knut Eldhuset]

==Bibliografi:==
* Supplement til ''[[Ein arbeidsmann og ein fjellmann]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1946
* Supplement til ''[[Då ungguten Knut omkom under høykøyring på heia]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1971
* Supplement til ''[[Han døydde under Steinen]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1971
* Supplement til ''[[Då Kjetil Borgi sat fast som fugl i snare]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1971
* Supplement til ''[[Mannen som fall på slåtteteigen ved Austre Grunnevatn]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1971
* Supplement til ''[[Ei overnatting ved Hovatn]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1971
* Supplement til ''[[Guten som såg 2 mødre døy]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1972
* Supplement til ''[[Tankar i fotspora hans bestefar]]''. Artikkel ''[[Jol i Setesdal 1971]]'', s 17-18
* Supplement til ''[[PRÅMEN-163 år etter]]''. Artikkel ''[[Jol i Setesdal 1973]]''
* Supplement til ''[[Grensejegeren på Sørlandet]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1970
*[[Om Fisstøyl i Finndalen]] Supplement til ''Kveld på Fetstøyl''. Artikkel ''[[Jol i Setesdal 1972]]''
*[[Om Fisstøyl i Finndalen]] Supplement til ''Fra Finndalen, Festøyl''. Artikkel ''Agder Tidende 1927''

== Kjelder ==
*Basert på opplysningar frå Knut Eldhuset
*[[Alfred Ryningen]], ''[[Valle kommune IV Gards- og ættesoge Valle]]'', utgjeve av Valle kommune, 1987, side 108.
*[[Alfred Ryningen]], ''[[Valle kommune III Gards- og ættesoge Valle]]'', utgjeve av Valle kommune, 1987, side 215.
*[[Reidar Vollen]], ''[[Bygland gard og ætt]]'', bind V, utgjeve av Bygland kommune, 2008, side 400-404, 520.
*[https://www.ffi.no/publikasjoner/arkiv/satellittovervaking Historie om satellittovervåking ved FFI der Knut Eldhuset er omtala (side 18,24,27)]

{{DEFAULTSORT:Eldhuset, Knut}}
[[Kategori:Fysikere]]
[[Kategori:Forskere]]
[[Kategori:Bilder av Knut Eldhuset (1958)]]
[[Kategori:Tveitens etterkommere]]
[[Kategori:Personer fra Bygland kommune]]
[[Kategori:Fødsler i 1958]]

Bjug A. Harstad

2025-06-13T17:59:58Z

Knu-eldh:

{{Person | bilde =Bjug Harstad.jpg | bildetekst = | fdag =17 | fmåned =12 | får =1848 | ddag = 20| dmåned =6 | dår =1933 | }}
'''Bjug Harstad''' (17. desember 1848 – 20. juni 1933) var en luthersk pastor, grunnlegger og president for [https://www.plu.edu Pacific Lutheran University] og første president for [[Evangelical Lutheran Synod]].<ref>[http://archives.plu.edu/content.php?pid=357396&sid=3173171|title=1890-1899 Universitetets tidslinje - Samlinger ved Pacific Lutheran University]</ref>

==Biografi==
Bjug Aanondson var et av ti barn født på [[Harstad]] i [[Valle]] i Aust-Agder. Han var son til Ånund Torleivson Åkre (1800) som var født på [[Nordigard Åkre]]. I 1861 emigrerte familien hans til USA. Bjug var student ved [[Luther College]] (Iowa) fra 1865 til 1871. Han studerte teologi ved [[Concordia Seminary]] i St. Louis fra 1871 til 1874. Det var hans erfaringer der som ble modellen for resten av hans akademiske og religiøse liv.

Etter seminaret reiste han som pastor til avsidesliggende områder i Minnesota, hvor han bygde skoler og kirker. <ref>[http://www.museum.bmi.net/STEPS%20PEOPLE/Harstad,%20Dr%20O.T.htm ''Etterkommere av Aanond Tellefson Aakre'' ]</ref><ref>[http://www.dokpro.uio.no/cgi-bin/stad/matr50 49 ''Harstad 49. Valle herad. Aust-Agder'' (Matrikkelutkastet av 1950)]</ref><ref> [http://augustanaheritage.org/Augustana-and-Lutheran-Identity-in-America.pdf Augustana og luthersk identitet i Amerika]</ref><ref>[http://www.norsknamnelag.no/Personnamn/Norwegian%20surnames%20in%20America.html ''Harstad: Bjug 1848-1933, prest og pedagog'' (Norske etternavn i Amerika)]</ref>

Harstad giftet seg med Guro Svensdatter Omlid i 1877. Fra 1877 til 1891 var han pastor i [[Mayville, Nord-Dakota|Mayville]] og misjonær i [[Red River Valley]] i [[Nord-Dakota]]. Han var grunnlegger av sytten menigheter; president for Minnesota-distriktet i [[Den norske synoden]] (1884-1892); og grunnlegger av tre akademier: Franklin School (1878), Gran Boarding School (1880) og Bruflat Academy (1889), alle i Nord-Dakota.<ref>[http://www.mayvillegranlutheran.org/interior.cfm?page=history ''A Brief History of Mayville Lutheran Church'' (Mayville/Gran Lutheran Parish)]</ref>

Den lutherske kirke sendte Harstad til Stillehavskysten i 1889 for å starte en skole. Han besøkte Portland, Seattle og Tacoma. Det ble bestemt at Brookdale skulle være det lutherske utdanningssenteret i det nordvestlige USA. Pacific Lutheran University Association ble dannet [[11. desember 1890]]. Harstad ble valgt til president for foreningen, og den norske kirkemøtet dannet et nytt Pacific District i juni 1893. Harstad sa opp sin stilling som president for Minnesota District, og fikk ytterligere ansvar ved å bli valgt til president for det nye Pacific District. Han brukte mye tid på å reise for å føre tilsyn med det nye vidtrekkende distriktet og for å samle inn penger til universitetet.

Grunnsteinsnedleggelsen ble holdt i 1891, og [[Old Main]] ble fullført i 1894.[https://www.plu.edu Pacific Lutheran University] åpnet for undervisning [[25. oktober 1894]], med 30 studenter. Harstad underviste i religion, latin, tysk og norsk. [[3. oktober 1895]] trakk Harstad seg tilbake fra universitetets presidentskap og ble erstattet av pastor [[Ole Grønsberg]] fra [[San Francisco]]. Etter å ha forlatt universitetet reiste Harstad gjennom Willamette Valley og tjente kirkeløse norske innvandrere. Han ble deretter værende i San Francisco og tjente menigheten som Grønsberg hadde forlatt, som hadde hatt noen problemer med å finne en ny pastor. I tillegg brukte Harstad mye av denne tiden på å forsøke å overtale folk til å hjelpe universitetet.

President Grønsberg trakk seg i april 1897, og Harstad ble gjenvalgt som president og tjenestegjorde det neste året.<ref>[http://www.rootsweb.ancestry.com/~ndtrail2/treeharstad.htm ''Norsk immigrant grunnla 18 kirker i N.D.'' (The Fargo Forum. 16. januar 2005, 23. januar 2005. Curt Eriksmoen; redigert av Jan Eriksmoen]</ref>

Innen 1898 var det oppdaget gull i Alaska, og Harstad ble begeistret over utsiktene til å finne en formue der. I februar samme år dro Harstad og Parkland-innbyggeren [[Otis Larson]] til Alaska på SS «City of Seattle». Harstad og Larson gikk i land i Dyea, Alaska, og bodde i et telt i minusgrader. De gjorde til slutt krav på et område i Dawson City i Yukon. De to mennene møtte eventyrere, kulde, gjørme, vantro og menneskelige luner, men ikke noe gull. Etter halvannet år kom Harstad og Larson tilbake. Harstad fortsatte som medlem av styret frem til 1900, da hans periode var over.<ref>[https://www.facebook.com/Bethany.Kitsap/posts/805749479470417 ''Etterkommere av Yukon “Gullrusher” skal gå tilbake i hans fotspor over Alaskas Chilkoot-pass inn i Yukon-territoriet'' (Bethany Lutheran, Port Orchard, WA)]</ref>

I 1917 fusjonerte [[Den norske synoden]], som hadde grunnlagt Pacific Lutheran University, med [[United Norwegian Lutheran Church of America]] og [[Hauge-synoden]] for å feire fire hundreårsjubileet for reformasjonen. Harstad nektet å bli med i den nye [[Norwegian Lutheran Church of America]], og skilte seg dermed formelt fra skolen han hadde grunnlagt. Fra 1917 til 1922 var Bjug Harstad president for [[Den evangelisk-lutherske synoden]]. Harstad døde 20. juni 1933, 84 år gammel.

== Familie ==
Hans kone [[Guro Harstad]], åtte av barna hans og elleve barnebarn overlevde ham.

En av sønnene hans, [[Oscar Harstad]], spilte [[Major League Baseball]] med [[Cleveland Indians]] i 1915.<ref> [http://sabr.org/bioproj/person/ef6fd305 Oscar Harstad, Baseball Biography Project, Society for American Baseball Research.]</ref>

== Bauta ==
[[Fil:Valle prestegaard IMG 7350.JPG|thumb|Bauta over Bjug Harstad med Valle prestegård i bakgrunnen]]
[[Fil:Bug Harstad bauta Valle kyrkjegard 210525.jpg|mini|høgre|Bautaen [[21. mai 2025]]. {{Byline|[[Geir Daasvatn]]}}]]
*Et granittmonument ble 50 år etter hans død reist til minne om ham i Valle den [[26. juni 1983]].

== Kilde ==
*[[:en:Bjug Harstad|Artikkel om Bjug Harstad på engelsk Wikipedia]]

== Se også ==
*[https://www.seekingmyroots.com/members/files/G003427E.pdf A Family History. Genealogioversikt laget av Bjug Harstad hvor han står på side 26]

==Referanser==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Harstad, Bjug A.}}
[[Kategori:Prester]]
[[Kategori:Døde personer fra Valle kommune]]
[[Kategori:Fødsler i 1848]]
[[Kategori:Dødsfall i 1933]]

Rjukanfossen (Åmli)

2025-06-13T16:52:48Z

Knu-eldh:

[[Fil:Rjukanfossen Tovdal 100714 (8)-3.jpg|miniatyr|høyre|Rjukanfossen. {{Byline|[[Geir Daasvatn]]}}]]
[[Fil:Rjukanfossen 1977.jpg|miniatyr|høyre|Rjukanfossen i 1977. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]
'''Rjukanfossen''' er den største fossen i [[Tovdalselva]]. Fallhøgda er 45 meter. Han ligg ca 2,5 kilometer nord for Dale i [[Tovdal]] i [[Åmli]], heilt sør i [[Årdalen naturreservat]]. Biletet av Rjukanfossen i 1977 er teke i vårflaumen i slutten av mai.

== Kjelder ==
[[Johan Christian Frøstrup]] (red.), ''[[Vandringer i Setesdal Austhei]]'', Friluftsforlaget, 2014, side 16 og 203

== Eksterne lenker ==
*[https://no.wikipedia.org/wiki/Rjukanfossen_(%C3%85mli) Artikkelen om Rjukanfossen på Wikipedia]

== Kart ==
{{#display_map: 58.88751561168359,8.020341396331787~Rjukanfossen Tovdal}}

[[Kategori:Fosser i Åmli]]
[[Kategori:Tovdalsvassdraget]]
[[Kategori:Tovdal]]

Fil:Rjukanfossen 1977.jpg

2025-06-13T16:45:39Z

Knu-eldh: Rjukanfossen 1977

== Skildring ==
Rjukanfossen 1977

Topsæstemmen

2025-06-06T16:42:56Z

Knu-eldh:

[[Fil:Topsæstemmen Bygland 290617.jpg|miniatyr|venstre|Topsæstemmen og fosskarhytta 2017. {{Byline|[[Geir Daasvatn]]}}]]
[[Fil:Topsæ-stemmen-1970.jpg|miniatyr|høyre|Topsæstemmen i 1970. {{Byline|[[Hallvard Eldhuset]]}}]]
[[Fil:Knipefossen_15mai_2016.jpg|miniatyr|venstre|Knipefossen 15 mai 2016. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]
[[Fil:Topsæ stemmen med planker.jpg|miniatyr|høyre|Topsæstemmen med plankene på plass. {{Byline|Frå boka Fløtningens historie i Otra og Tovdalselva}}]]
[[Fil:Topsæstemmen 30 mai 1978.jpg|miniatyr|venstre|Topsæstemmen 30 mai 1978. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]

'''Topsæstemmen''' var ein [[Tømmerfloting|flotingsdam]] i søre enden av [[Topsæ]] i [[Bygland austhei]]. Ut av Topsæ renn [[Tovdalselva]] ([[Årdalsåna]]), som blei nytta til [[Tømmerfloting|tømmerfloting]] i eldre tider. I dag er mykje av dammen rast ned. Ei hytte som fosskarane nytta under arbeidet står fortsatt på staden. I øvre venstre hjørne i det øvste biletet til venstre kan ein sjå der [[Ånund Eldhuset]] hogg tømmer i februar 2017. Bua i Øvre [[Løyningsli]] ligg noko utanfor biletet. På biletet oppe til høgre ser ein restar av det dei kalla sleppebrua. Stemplankene blei sett mot stokkane som ligg under vatnet og mot sleppebrua festa med ei jernlenke som ein kan sjå på biletet nede til høgre. Biletet til venstre 15. mai 2016 viser [[Knipefossen]] gjennom det tronge gjelet i vårflaumen og Topsæstemmen i bakgrunnen. Slik og endå større kunne nok elva vere når dei sleppte stemmen. Biletet til venstre 30. mai 1978 av Topsæstemmen er også i vårflaumen. Her er fortsatt sleppebrua så frisk at ein kan gå over. [[Bjarne Nordgarden]] og [[Olav T. Nordgaren]] sit på sleppebrua og studerer vatnet som strøymer ut av Topsæ. Mange av stemplankene låg framleis strødd nedover langs Årdalselva på 1970 talet. I 1972 var nokre så friske at dei blei nytta til raptar (taksperrer) i eit lafta tilbygg i Øvre Løyningsli bua ([[Eldhuset]] bnr 5).

Det var same type stem i [[Grøssæ]] som i Topsæ. Det var timra veggar og fylt opp med stein. Stemmen i [[Straumsfjorden]] som blei bygd i 1935 er yngre og er mura av stein med sementpuss. Reguleringshøgda i Topsæ og Grøssæ var 2 m og demde opp henholdvis 4 og 8 mill. m3.

== Kjelder ==
*Tønnes Hagestad, ''Fløtningens historie i Otra og Tovdalselva'', 1988, side 53
*[[Reidar Vollen]], ''[[Bygland gard og ætt]]'', bind IV, utgjeve av Bygland kommune, 2006, side 230
*Delvis basert på opplysningar frå [[Knut Eldhuset (1958)]]

== Eksterne lenker ==
*[https://digitaltmuseum.no/021018489536/stemmen I 1927 såg stemmen ut som biletet her hos Digitalt Museum].

== Kart ==
*[https://norgeskart.no/#!?project=norgeskart&layers=1002&zoom=13&lat=6558387.25&lon=93055.77 Norgeskart.no]

[[Kategori:Åraksbø]]
[[Kategori:Kulturminner i Bygland]]
[[Kategori:Tømmerfløting]]

Åland sag

2025-06-06T16:19:25Z

Knu-eldh:

[[Fil:Åland Åraksbø sagruin 221224 (2)-2.jpg|mini|høgre|Sagtufta i Åland [[22. desember 2024]]. {{Byline|[[Geir Daasvatn]]}}]]
[[Fil:Åland Åraksbø vassrenne sagbruk 221224 (6).jpg|mini|høgre|Noko av vassrenna som førte vatnet ned til saga [[22. desember 2024]]. {{Byline|Geir Daasvatn}} ]]
[[Fil:Åland sag 1965.jpeg|mini|høgre|Åland sag rundt 1965. {{Byline|[[Hallvard Eldhuset]]}}]]

'''Åland sag''' blei sett opp på [[Åland (Åraksbø)|Åland]] i [[Åraksbø]] noko før 1900. Ho var driven med vatn frå [[Hovassåni]]. Eigar då var [[Olav Knutson Nordgarden]] (f. 1852, d. 1904).

Det var ein overlaupsdam i åna. Frå dammen gjekk det ein steinsett kanal kombinert med ei trerenne ned til saga. Ho var i drift til ut på 1960-talet. Siste drivaren var [[Knut Olavson Åland]] (f. 1898, d. 1979). Saga og trerenna er borte. Men kanalen er framleis godt synleg.

Biletet av Åland sag viser også starten av [[Bryggjevegen (Åraksbø)]] rett ovanfor bryggja. Her ser ein også at det er vatn på saga som kjem rennande i kanalen.

== Kjelder ==
*[[Reidar Vollen]], ''[[Bygland gard og ætt]]'', bind V, utgjeve av Bygland kommune, 2008, side 206–2011

== Kart ==
{{#display_map: 58.921523459916955,7.740306179487231~Åland Åraksbø}}

[[Kategori:Kulturminner i Bygland]]
[[Kategori:Åraksbø]]

Åland sag

2025-06-06T16:10:31Z

Knu-eldh:

[[Fil:Åland Åraksbø sagruin 221224 (2)-2.jpg|mini|høgre|Sagtufta i Åland [[22. desember 2024]]. {{Byline|[[Geir Daasvatn]]}}]]
[[Fil:Åland Åraksbø vassrenne sagbruk 221224 (6).jpg|mini|høgre|Noko av vassrenna som førte vatnet ned til saga [[22. desember 2024]]. {{Byline|Geir Daasvatn}} ]]
[[Fil:Åland sag 1965.jpeg|mini|høgre|Åland sag rundt 1965. {{Byline|[[Hallvard Eldhuset]]}}]]

'''Åland sag''' blei sett opp på [[Åland (Åraksbø)|Åland]] i [[Åraksbø]] noko før 1900. Ho var driven med vatn frå [[Hovassåni]]. Eigar då var [[Olav Knutson Nordgarden]] (f. 1852, d. 1904).

Det var ein overlaupsdam i åna. Frå dammen gjekk det ein steinsett kanal kombinert med ei trerenne ned til saga. Ho var i drift til ut på 1960-talet. Siste drivaren var [[Knut Olavson Åland]] (f. 1898, d. 1979). Saga og trerenna er borte. Men kanalen er framleis godt synleg.

Biletet av Åland sag viser også starten av [[Bryggjevegen (Åraksbø)]] rett ovanfor bryggja.

== Kjelder ==
*[[Reidar Vollen]], ''[[Bygland gard og ætt]]'', bind V, utgjeve av Bygland kommune, 2008, side 206–2011

== Kart ==
{{#display_map: 58.921523459916955,7.740306179487231~Åland Åraksbø}}

[[Kategori:Kulturminner i Bygland]]
[[Kategori:Åraksbø]]

Fil:Åland sag 1965.jpeg

2025-06-06T16:01:50Z

Knu-eldh: Åland sag rundt 1965

== Skildring ==
Åland sag rundt 1965

Topsæ

2025-06-06T15:49:05Z

Knu-eldh:

[[Fil:Topsæ 290617-2.jpg|miniatyr|høyre|Topsæ sett nord-vestover frå søre enden, ved [[Topsæstemmen]], {{Byline|[[Geir Daasvatn]]}}]]
[[Fil:Topsæ-sept-86.jpg|miniatyr|høyre|Topsæ sett frå [[Pilegrimheii]], {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]
[[Fil:Topsæ 18 april 25.jpeg|miniatyr|høyre|Topsæ sett frå [[Pilegrimheii]] 18 april 2025, {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]
'''Topsæ''' er eit stort vatn i [[Bygland austhei]], nord-aust for [[Åraksbø]] og aust for [[Hovatn]]. Vatnet er rundt fire kilometer langt, og har eit areal på om lag 2,2 kvadratkilometer. Grensa mot [[Fyresdal]] og [[Telemark]] går ikkje så langt aust for Topsæ.

[[Tovdalselva]] kjem frå [[Straumsfjorden]] og renn gjennom fleire vatn før ho renn inn i Topsæ frå nord. I sør renn elva ut av vatnet og vidare gjennom [[Årdalen]] til [[Tovdal]]. Topsæ høyrer såleis til Tovdalsvassdraget.

Det går [[Årdalsvegen|skogsbilveg]] (bomveg) ti kilometer austover til Tovdalselva frå [[Haugetveit]] i Åraksbø. Frå enden av den opne vegen går det ei grein (stengd med bom) nordover til [[Årdalstøyl]]. Derfrå går det sti ca. 1,5 kilometer vidare nordover til Topsæ. I det nedste biletet ligg [[Topsæstemmen]] der elva renn ut i nedste høgre hjørne. Bua i [[Løyningsli]] skimtast akkurat ved skuggekanten nede til høgre. Det var i dette vatnet [[Topsæ stokkebåten]] blei oppdaga. Biletet av Topsæ som er teke 18. april 2025 viser isen som er i ferd med å smelte bort. Dette har ikkje hendt så tidleg om våren dei siste 60 åra og heller ikkje at snøen var nesten borte langs den gamle stigen frå Haugetveit til Løyningsli. På det eine biletet av [[Topsæstemmen]] går den siste isen 30. mai 1978.

== Fornminne ==
I eit område som går frå [[Straumsfjorden]] i nord og sørover langs Topdalselva forbi Topsæ og vidare gjennom Årdalen, er det registrert ei rekke med funn frå steinalderen.<ref>[[Reidar Vollen]], ''[[Bygland gard og ætt]]'', bind IV, utgeve av Bygland kommune, 2006, side 226-229</ref> Dei mange funna stadfestar at området må ha vore utnytta av fangstfolk kanskje så langt tilbake i tid som 7000 år.<ref>[[Johan Christian Frøstrup]] (red.), ''[[Vandringer i Setesdal Austhei]]'', Friluftsforlaget, 2014, side 16 og side 257 flg.</ref>

== Kjelder ==
*Delvis basert på opplysningar frå [[Knut Eldhuset (1958)]]

== Referansar ==
<references/>

== Kart ==
*[http://www.norgeskart.no/#!?project=seeiendom&layers=1002,1014&zoom=11&lat=6560672.88&lon=92292.17 Norgeskart.no]

[[Kategori:Tovdalsvassdraget]]
[[Kategori:Åraksbø]]
[[Kategori:Vatn i Bygland]]

Fil:Topsæ 18 april 25.jpeg

2025-06-06T15:30:00Z

Knu-eldh: Topsæ teke frå Pilegrimheia 18 April 2025

== Skildring ==
Topsæ teke frå Pilegrimheia 18 April 2025

Sandnes kyrkje (Bygland)

2025-06-06T13:45:46Z

Knu-eldh:

[[Fil:Bygland, Åraksbø, Sandnes kyrkje.JPG|thumb|Sandnes kyrkje på Åraksbø{{byline|Siri Johannessen}}]]
[[File:Bygland, Sandnes kyrkje, interiør.JPG|thumb|Interiør sett frå våpenhuset{{byline|Siri Johannessen}}]]
[[File:Sandnes kyrkje 27 mai 22.jpeg|thumb|Sandnes kyrkje som står i Åraksbø{{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]
'''Sandnes kyrkje''' er ei [[Oktogonal kyrkje|åttekanta kyrkje]] frå [[1844]] på [[Åraksbø]] i [[Bygland kommune]]. Byggverket er lafta i tre, og panelt utvendig. Det har 200 plassar, og vart bygd av [[Anders Torson Syrtveit]] (Anders kyrkjebyggar).

Kyrkja var den fyrste i heradet som fekk orgel. Distriktslækjaren, [[Christian Nicolay Paus]], og kona hans som budde på [[Frøysnes]] i åra 1899–1912, stod i spissen for innsamlinga. Fru Paus traktera sjølv orgelet inntil dei flytte til Lindås i Nord-Hordaland i 1912.<ref>Aasmund Eldhuset: ''Jubileumsskrift: Sandnes kyrkje 150 år'' 1844–1994, med historisk bakgrunn. s. 29 og 58</ref>

==Flytting av kyrkja==
Fleire gonger hadde det vore tale om at kyrkja skulle flyttast frå [[Sandnes (Bygland)|Sandnes]] til Åraksbø. Det byrja på slutten av 1800-talet fordi kyrkjegarden trong utviding, og dessutan av di kyrkja då ville ligga meir sentralt for kyrkjelyden. Den fyrste søknaden vart underskriven av soknet sine heradsstyrerepresentantar, Vrål K. Sandnes og Osuf T. Nordenå, i 1844. Den blei avslegen, og i 1892 fylgde den neste søknaden som Torgeir T. Sandnes, Thomas O. Gakkestad og Daniel H. Uren skreiv under på, men også denne blei avslegen.

I grenda gjekk striden vidare, og så, [[14. november 1931]], kunne soknerådet sette opp ei kjøpekontrakt med Knut Haugen om eit område på 2010 m² ved [[Gunnulvshaug]]. [[28. juli 1934]] vedtok soknerådet at det skulle opprettas kontrakt med Karl A. Rakkestad om flytting av kyrkja frå Sandnes til Åraksbø, prisen var 3000 kroner. 21. januar 1935 blei det vedteke at flyttinga skulle finne stad så snart Rakkestad kunne ta til med det. Soknerådet hadde då motteke dette telegrammet frå Kyrkjedepartementet:
::''Oslo, Statstelegram. Sandnes sokneråd v/herr Ketil Gakkestad, Åraksbø. Løyve til flytting av Sandnes kyrkje frå Sandnes til Åraksbø er gjeve i Statsråd den 18. jan. dette år. Nærmare melding sendast i skriv til Agder Stiftsdireksjon. <br/>Kyrkjedepartementet''<ref>Aasmund Eldhuset: ''Jubileumsskrift: Sandnes kyrkje 150 år'' 1844–1994, med historisk bakgrunn. s. 34</ref>

Føre isen gjekk på [[Åraksfjorden]] vart no kyrkja riven og frakta til Åraksbø, der ho vart reist att. Flyttearbeidet vart einstemmig godkjend av soknerådet og soknepresten [[Reidar Bolling|Reidar Olav Bolling]] 6. juni samme år, og [[11. oktober 1935|11. oktober]] vigsla biskop James Maroni henne, assistert av 7 prestar.<ref>Aasmund Eldhuset: ''Jubileumsskrift: Sandnes kyrkje 150 år'' 1844–1994, med historisk bakgrunn. s. 33–34</ref> Under vigslinga møtte ingen frå Frøysnes og Sandnes opp. Seinare sette dei opp eit kapell på den gamle kyrkjetomta ([[Sandnes kapell]]). Dette stod ferdig hausten 1940.<ref>Terje Gittmark Eriksen: «Bitter kirkestrid». Artikkel i ''[[Fædrelandsvennen|Fædrelandsvennen Kultur]]'' 26. november 2009 side 9.</ref>

==Organistar i Sandnes kyrkje==
* – 1912: Fru Paus
* – 1936: Gunstein Pålsson Lauvdal
* 1937 – 1940: Gro Gakkestad Nordanå
* 1941 – 1942: [[Olav K. Gakkestad]]
* 1942 – 1981: [[Gunnar K. Gakkestad]]
* [[Britt G. Haugen]] (ikkje tilsett)
* 1982 – 16. august 1992: [[Sunniva Fowels]]
* 17. august 1992 – 17. august 1994: Torunn Oveland
* ? – 2009: [[Alfred Gammelsæter]]
* 2009 – : [[Hildegunn Richards]]

==Referanser==
{{reflist}}

{{Kyrkjer og forsamlingshus i Bygland}}
[[Kategori:Kirker i Aust-Agder]]
[[Kategori:Bygninger i Bygland]]
[[Kategori:Bygland fellesråd]]
[[Kategori:Åraksbø]]
[[Kategori:1844]]

Fil:Sandnes kyrkje 27 mai 22.jpeg

2025-06-06T13:31:58Z

Knu-eldh: Sandnes kyrkje som står i Åraksbø

== Skildring ==
Sandnes kyrkje som står i Åraksbø

Kilsvatn

2025-05-26T09:29:41Z

Knu-eldh:

[[Fil:Kile 8 joktober 2017.jpg|miniatyr|høyre|Vestre Kile ved Kilsvatn. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]

'''Kilsvatn''' ligg langt inne i [[Bygland austhei]], rett vest for [[Grøssæ]] og kommunegrensa mot [[Fyresdal]]. [[Kilsåne]] kjem frå [[Straumsfjorden]] og renn inn i Kilsvatn, så vidare nedover til [[Vånarosen]]. Fra Vånarosen renn elva vidare sørover gjennom [[Kjetebuvatn]] til [[Topsæ]]. Ut av Topsæ renn [[Tovdalselva]] (Årdalsåna). Kilsvatn drenerer såleis til Tovdalsvassdraget. Ved austre enden av vatnet ligg den fråflytta og veglause heiegarden [[Kile (Bygland)|Vestre Kile]].

== Kjelder ==
*[http://www.norgeskart.no/?_ga=2.99358942.1757233064.1529415207-1920714357.1494877191#!?project=seeiendom&layers=1002,1015&zoom=11&lat=6566672.98&lon=90812.57 Norgeskart.no]
*[[Reidar Vollen]], ''[[Bygland gard og ætt]]'', bind III, utgjeve av Bygland kommune, 2005, side 749

== Kart ==
{{#display_map: 59.025818451948446,7.844760474567124~Kilsvatn Bygland}}

[[Kategori:Vatn i Bygland]]
[[Kategori:Tovdalsvassdraget]]

Straumsfjorden

2025-04-11T17:26:25Z

Knu-eldh:

[[Fil:Straumsfjorden.jpg|miniatyr|venstre|Straumsfjorden [[26. mai 2017]]. {{Byline| [[Rune Gunnerød]]}}]]
[[Fil:Skrum 1 1977.jpg|miniatyr|høyre|Støylen Skrum ved Straumsfjorden i 1977. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]
[[Fil:Skrum 2 1977.jpg|miniatyr|venstre|Støylen Skrum ved Straumsfjorden i 1977. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]
[[Fil:Ringsfjell 1977.jpg|miniatyr|høyre|Utsikt over Straumsfjorden mot [[Ringsfjell]] i 1977. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]

''' Straumsfjorden (757 m.o.h.)''' er ein stor innsjø som ligg i [[Setesdal Austhei]], i kommunane [[Bygland]] og [[Valle]] i [[Aust-Agder]] fylke. Han er kring 11 kilometer lang, og strekker seg frå [[Straume]] i [[Hylestad]] i Valle i retning mot sør-aust gjennom utmarka til [[Nordre Heistad (Bygland gnr. 10)|Nordre]] og [[Søndre Heistad (Bygland gnr. 11)|Søndre Heistad]], og vidare slik at sørenden ligg i marka til [[Nordre Austad]]. Straumsfjorden er ein del av Tovdalsvassdraget, og [[Tovdalselva]] byrjar nedanfor [[Straumsfjordstemmen]].

Ved Straumsfjorden er det funne ei rekke forminne frå steinalderen og jernalderen (inkludert vikingtida). Steinalderbuplassane ligg så tett at ein nærast kan tale om eit samanhengande buplassområde der det til sine tider må ha opphalde seg mange menneske eller jegergrupper. Ein pollenanalyse frå ei myr ved Straumsfjorden viser at det gjekk husdyr og beitte der 2600 år f.Kr.

Ved Straumsfjorden var det i 1845-1850 eit veldig hektisk, men kortvarig gruveeventyr, då [[Det Sæthersdalske Kobberværk]] prøvde å hente ut kobber frå fjella nord for fjorden. Sjølve smelteverket låg i [[Åraksbø]].

==Kjelder==
*[[Leonhard Jansen]], ''Dei første setesdølar'', artikkel i [[Spor i Setesdalsjord]], utgjeve av Aust-Agder fylkeskommune og Setesdalsmuseet, 2014, side 25-33
*[[Johan Christian Frøstrup]] m.fl., ''[[Vandringer i Setesdal Austhei 2014]]'', Friluftsforlaget, 2014, side 257-260 og side 322-325
*[[Reidar Vollen]], ''[[Bygland Gard og Ætt]]'', bind III, utgjeve av Bygland kommune, 2005, side 21-24

== Kart ==
{{#display_map: 59.0696484,7.7755608~Straumsfjorden Valle/Bygland}}

[[Kategori:Vatn i Bygland]]
[[Kategori:Vatn i Valle]]
[[Kategori:Tovdalsvassdraget]]

Grøssæ

2025-04-11T17:14:51Z

Knu-eldh:

'''Grøssæ''' er eit stort vatn i [[Setesdal Austhei]] (721 moh.), på grensa mellom [[Bygland]] og [[Fyresdal]]. Lengda er fem kilometer. Arealet er 4,32 kvadratkilometer. Ut av vatnet og sørover til [[Topsæ]] renn [[Grønåne]]. Grøssæ er såleis ein del av [[Tovdalselva|Tovdalsvassdraget]]. Då det blei drive tømmerfløyting i Tovdalselva, blei Grøssæ regulert med [[Grøssæstemmen]]. Storeli er ein gamal støyl i syndre enden av Grøssæ. Her er opptak fra denne støylen i NRK serien om Olav på Kvipt: [https://tv.nrk.no/serie/olav-paa-kvipt/sesong/2/episode/4/avspiller Opptak 1] og [https://tv.nrk.no/serie/olav-paa-kvipt/sesong/3/episode/3/avspiller Opptak 2 ]. I opptak 2 feller dei ei fure som dei tenkjer å lage til stokkebåt.
I [https://tv.nrk.no/serie/olav-paa-kvipt/sesong/4/episode/KOID75005523 Opptak 3] set dei stokkebåten ut på vatnet i Grøssæ.

[[Fil:Grøssæ 1979.jpg|miniatyr|venstre|Utsikt nordover Grøssæ frå turløypa til AAT over [[Rjupetoheii]] i 1979. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]

[[Fil:Gardefjell 9 juli 2016.jpg|miniatyr|høyre|Gardefjellet vest for søndre delen av Grøssæ teke frå båt 9 juli 2016. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]

[[Fil:Grøssæstøylen 8 juli 2018.jpg|miniatyr|venstre|Søndre Grøssæstøylen teke frå båt 8 juli 2018. AAT løypa går over støylsvollen. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]

[[Fil:Nordre Grøssæstøyl 1984.jpg|miniatyr|høyre|Nordre Grøssæstøylen i 1984. AAT løypa går over støylsvollen. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]

== Turløype ==
Den merka nord-sørgåande turløypa til [[Aust-Agder Turistforening]] (AAT) mellom [[Bykle]] og [[Åmli]] passerer forbi Grøssæ på austsida av vatnet.

== Fornminner ==
Langs heile Tovdalsvassdraget er det funne spor etter menneskeleg aktivitet frå både eldre og yngre steinalder. Ved Grøssæ er det mellom anna funne ein buplass med restar av steinkol frå eldre steinalder.<ref>[[Johan Christian Frøstrup]] (red.), ''[[Vandringer i Setesdal Austhei]]'', Friluftsforlaget, 2014, side 257 og side 260-261</ref>

== Naturreservat ==
21. juni 2019 blei eit område vest for Grøssæ over Gardefjellet og området sørover mot [[Topsæ]] og nordover til [[Straumsfjorden]] verna og fekk namnet [[Gardefjellet naturreservat]].

== Referansar ==
<references/>

== Kart ==
*[https://norgeskart.no/#!?project=norgeskart&layers=1002&zoom=12&lat=6564879.58&lon=92532.15 Norgeskart.no]
[[Kategori:Åraksbø]]
[[Kategori:Vatn i Bygland]]
[[Kategori:Vatn i Fyresdal]]
[[Kategori:Tovdalsvassdraget]]

Kile (Bygland)

2025-01-27T07:25:05Z

Knu-eldh:

[[Fil:Kile 8 joktober 2017.jpg|miniatyr|høyre|Vestre Kile ved Kilsvatn. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]
[[Fil:Vestre Kile bnr 1 og 3 1970.jpg|miniatyr|høyre|Vestre Kile bnr 1 og 3 i 1970. {{Byline|[[Hallvard Eldhuset]]}}]]
[[Fil:Vestre Kile bnr 3 1974.jpg|miniatyr|høyre|Vestre Kile bnr 3 i 1974. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]

'''Kile''' (Vestre Kile) er ein nedlagt og veglaus heiegard (gnr. 17) nord-aust i [[Bygland]], langt inne i [[Setesdal Austhei]], om lag midt mellom [[Birtedalen]] i [[Fyresdal]] og [[Åraksbø]]. Garden har tre bruk. Den siste oppsitjaren på garden var [[Eivind Gjermundson Kile]], som sat på bnr. 3. Han flytta frå staden i 1972, og døydde i mai 1973.

== Namnet ==
Det offisielle namnet på garden er Kile. I Fyresdal ligg ein gard med same namn og same gardsnummer. For å halde gardane frå kvarandre, brukte ein namnet Vestre Kile om garden i Bygland og Austre Kile om garden i Fyresdal. Garden ligg på austsida av ein kil i [[Kilsvatn]]. Kile tyder då garden ved Kilen.

== Historie ==
Det er gjort mange registreringar av fornminne i området der Kile ligg. Ved Kilsvatnet er det registrert to jernvinneplassar. Ved utlaupet av [[Vånarosen]], eit par kilometer mot sør-aust, er det funne flint og kvarts.

I ein artikkel om Kile i [[Jol i Setesdal 1973]] skriv [[Sigmund Skomedal]] at den første sikre busetnaden han har høyrt om på garden skriv seg tilbake til om lag år 1500. Men truleg har det vore folk på Kile lenge før det, skriv Skomedal vidare, kanskje alt før Svartedauden. I [[Bygland gard og ætt|gards- og ættesoga for Bygland]] er [[Reidar Vollen]] inne på at Kile ikkje har vore eigen gard før han blei rydda på 1600-talet. Før dette, før 1638, må garden ha vore utmark som høyrde til Åraksbø, meiner Vollen.

== Kjelder ==
*[[Reidar Vollen]], [[Bygland gard og ætt]], band III, utgjeve av Bygland kommune, 2005, side 749-814
*[[Sigmund Skomedal]], ''Lampa har slokna på Vestre-Kile'', artikkel i [[Jol i Setesdal 1973]], side 18-20
*[[Gunnar Stubseid]], ''Då papa var lærar på Kile i Bygland'', artikkel i [[Jol i Setesdal 2019]], side 12-16

== Eksterne lenker ==
*[https://agderbilder.agderfk.no/fotoweb/archives/5020-Setesdalsmuseet/AgderBilder/DBA/Setesdalsmuseet/SET_AA_2170_p.tif.info#c=%2Ffotoweb%2Farchives%2F5020-Setesdalsmuseet%2F Vestre Kile i 1902 (Digitalt Museum)].

== Kart ==
{{#display_map: 59.02895257891443,7.8531646728515625~Kile Bygland}}

[[Kategori:Garder i Bygland]]
[[Kategori:Åraksbø]]
[[Kategori:Austad]]

Kile (Bygland)

2025-01-27T06:21:00Z

Knu-eldh:

Kile (Bygland)

2025-01-22T17:48:44Z

Knu-eldh:

Straumsfjordstemmen

2025-01-02T19:01:12Z

Knu-eldh: Oppretta sida med «[[Knut Eldhuset (1958)}}]] [[Knut Eldhuset (1958)}}]] [[Knut Eldhuset (1958)}}]] '''Straumsfjordstemmen''' var ein fløytingsdam i Straumsfjorden i Bygland austh…»

[[Fil:Straumsfjordstemmen 1.jpg|miniatyr|høyre| (Bilete 1) Straumsfjordstemmen i 1977. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]
[[Fil:Straumsfjordstemmen 2.jpg|miniatyr|høyre|(Bilete 2) Straumsfjordstemmen i 1977. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]
[[Fil:Straumsfjordstemmen 3.jpg|miniatyr|høyre|(Bilete 3) Straumsfjordstemmen i påska 2020. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]

'''Straumsfjordstemmen''' var ein fløytingsdam i [[Straumsfjorden]] i [[Bygland austhei]] rundt 3 km frå fylkesgrensa til Telemark. Ut av Straumsfjorden renn [[Kilsåne]] ned gjennom dalen til [[Topsæ]] som også var regulert for tømmerfløyting med [[Topsæstemmen]]. Bilete 1 viser stemmen sett nedanfrå og Bilete 2 viser stemmen sett ovanfrå. Bilete 3 viser eit bilete av stemmen i påska 2020.

Straumsfjordstemmen som blei bygd i 1935 er yngre enn [[Grøssæstemmen]] og [[Topsæstemmen]] og er mura opp av gråstein med sementpuss på sida mot bassenget. Reguleringshøgda i [[Topsæ]] og [[Grøssæ]] var 2 m og demde opp henholdvis 4 og 8 mill. m3. Reguleringshøgda i Straumsfjorden var 4 m og demde opp 32 mill. m3. Ved hjelp av desse tre reguleringsdammane kunne ein samle opp flaumvatnet, spesielt under snøsmeltinga om våren. Så kunne ein sleppe ut vatn når ein trong det til fløyting nedover heile [[Tovdalselva]]. Det var faste datoar om våren dammane måtte vere tømt. Før 1935 var der tømra bomkar fylte med stein slik som Grøssæ- og Topsæstemmen. Nedanfor er det ekstern lenke til eit bilete hos Digitalt Museum som viser korleis den gamle stemmen såg ut.

[[Ånund Eldhuset]] kan fortelje at han og [[Olav G. Nordgarden]] blei frakta med helikopter inn til Straumsfjorden hausten 1978. Dei gjorde vedlikehald på stemmen og fornya sementpussen.

== Kjelder ==
*Tønnes Hagestad, ''Fløtningens historie i Otra og Tovdalselva'', 1988, side 53-54
*Basert på opplysningar frå [[Knut Eldhuset (1958)]]

== Eksterne lenker ==
*[https://digitaltmuseum.no/021018489542/straumsfjordstemmen I 1927 såg stemmen ut som biletet her hos Digitalt Museum].

== Kart ==
[https://norgeskart.no/#!?project=norgeskart&layers=1002&zoom=12&lat=6567553.69&lon=88406.20 Straumsfjordstemmen]

[[Kategori:Kulturminner i Bygland]]

Fil:Straumsfjordstemmen 3.jpg

2025-01-02T18:51:09Z

Knu-eldh: Straumsfjordstemmen påska 2020

== Skildring ==
Straumsfjordstemmen påska 2020

Fil:Straumsfjordstemmen 2.jpg

2025-01-02T18:42:42Z

Knu-eldh: Knu-eldh tilbakestilte Fil:Straumsfjordstemmen 2.jpg til en gammel versjon

== Skildring ==
Straumsfjordstemmen sett ovanfrå i 1977

Fil:Straumsfjordstemmen 2.jpg

2025-01-02T18:33:37Z

Knu-eldh: Knu-eldh lasta opp ein ny versjon av Fil:Straumsfjordstemmen 2.jpg

== Skildring ==
Straumsfjordstemmen sett ovanfrå i 1977

Fil:Straumsfjordstemmen 2.jpg

2025-01-02T18:23:52Z

Knu-eldh: Straumsfjordstemmen sett ovanfrå i 1977

== Skildring ==
Straumsfjordstemmen sett ovanfrå i 1977

Fil:Straumsfjordstemmen 1.jpg

2025-01-02T18:23:06Z

Knu-eldh: Straumsfjordstemmen sett nedanfrå i 1977

== Skildring ==
Straumsfjordstemmen sett nedanfrå i 1977

Drivslid

2025-01-02T07:51:50Z

Knu-eldh:

[[Fil:Drivsli 8 oktober 2017.jpg|miniatyr|høyre|Drivslid 8. oktober 2017. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]

'''Drivslid''' er ein støyl og tidlegare husmannsplass på [[Austadheia]], noko vest for [[Kile (Bygland)|Vestre Kile]], i [[Bygland]]. Frå 1854 har bnr. 8 og bnr. 9 på Nordre Austad hatt kvar sin del av Drivslid.

Plassen blei rydda av [[Knut Lavransson Moi]] (f. ca. 1666, d. 1751), truleg noko før 1733. Eldste sonen, [[Tarkjel Knutson Drivsli]] (f. ca. 1711, d. 1785), overtok etter at faren var død. Ei dotter av Tarkjel, [[Anne Drivsli]] (f. 1757, d. 1829), bruka plassen etter han. Det var mange saker mellom Anne og grunneigarane om bruksretten til plassen. «Anne Drivslid gav seg aldri!», har [[Reidar Vollen]] skrive i [[Bygland gard og ætt]] (bind III, s. 210). Men rundt 1796 må ho ha flytta frå Drivslid.

== Kjelder ==
*[[Vilborg Stubseid Hovet]], ''[[Ein historisk stad. Liv og lagnad i Austad sokn]]'', utgeve av [[Setesdalsmuseet]], 2024, side 169–179
*[[Reidar Vollen]], ''[[Bygland gard og ætt]]'', bind III, utgjeve av Bygland kommune, 2005, side 204–216

== Kart ==
{{#display_map: 59.02820520608241,7.809130426134692~Drivslid Bygland}}

[[Kategori:Husmannsplasser i Bygland]]
[[Kategori:Støler i Bygland]]
[[Kategori:Austad]]

Nordigard Åkre

2024-12-29T21:54:14Z

Knu-eldh:

[[Fil:Gamle tun Nordigard Åkre.jpg|miniatyr|høyre| Det gamle tunet i Nordigard. {{Byline|[[Valle kommune IV Gards- og ættesoge Valle]] s 99}}]]
[[Fil:266-Valle sør 160718-2-2.jpg|mini|høgre|Åkre t.h. for idrettsanlegget og skulesenteret [[16. juli 2018]]. Nordigard ligg midt i biletet, omkring det gule våningshuset. {{Byline|[[Geir Daasvatn]]}}]]
[[Fil:Nordigard Åkre 021217-2.jpg|mini|høgre|Nordigard [[2. desember 2017]]. {{Byline|[[Geir Daasvatn]]}}]]

'''Nordigard Åkre''' er eit gardsbruk (Valle gnr. 45 bnr. 1) under [[Åkre]] i [[Valle]]. Heimelshavar (2017) er [[Gyro Åkre Lund]] (f. 1950).

== Historie ==

Sogemannen [[Torleiv B. Aakre]] budde heile livet i Nordigard Åkre. Garden er sansynlegvis mellom dei eldste i Valle. Det er funne pilodd av flint frå yngre steinalder, ein skjoldbukkel frå 800-talet og eit sverd frå ikring 900. Skjoldbukkelen vart funnen der ein meiner at rudkallen Stigand skal vere gravlagd.

== Slekt ==

Nordigard Åkre har vore i same slekt heilt tilbake til midten av 1600 talet. Nedanfor er ein oversikt over slekta. Namnet på eigaren skifter mellom Bjug og Torleiv (alle med etternamn Åkre) heilt frå 1600 talet til odelsjenta Gyro Bjugsdtr. Åkre overtek i 1980.

Ein Ånund (Bjugsson?) f. ca 1616 hadde dette bruket midt på 1600 talet. Sonen Bjug f. ca 1661 tok over garden.

'''Bjug''' f. ca 1661 g.m. Birgit Torleivsdtr. Åmli f. ca 1669

Born: Gunhild (1693), '''Torleiv''' (1698), Torbjørg (1756), Margit (1707)

'''Torleiv''' (1698-1773) g.m. Tore Steinsdtr. Berg (1700)

Born: Inger (1726), Sigrid (1729), '''Bjug''' (1732), Tone (1736), Tone (1737), Olav (1739), Tone (1740), Tone (1742), Olav (1749)

'''Bjug''' (1732-1798) g.m. Birgit Olsdtr. Viki (1731)

Born: Birgit (1754), '''Torleiv''' (1757), Kjetil (1761), Tore (1766), Ånund (1770)

'''Torleiv''' (1757-1813) g.m. Gro Gjermundsdtr. Harstad (1755).

Born: Torbjørg (1784), Bjug (1787), '''Bjug''' (1789), Olav (1793), Birgit (1797), Ånund (1800)

Ånund (1800) var gift med Torbjørg Kjetilsdotter Harstad (1810-1894). Dei fekk 10 born og budde på husmannsplassen Gangseid øvst oppe på Harstad. Ånund tok etternamnet Harstad og drog med familien til Amerika i 1861. Yngste sonen [https://www.plu.edu/global-cultural-studies/harstad-memorial-lecture/bjug-harstad/ Bjug] som var fødd i 1848 var 13 år då dei drog. Han blei ein luthersk pastor, grunnleggjande president for [https://www.plu.edu Pacific Lutheran University], og første president for den evangeliske lutherske synoden.

'''Bjug''' (1789-1858) g.m Gyro Hallvardsdtr. Harstad (1798)

Born: Torleiv (1817), '''Torleiv''' (1819), Gunhild (1821), Hallvard (1824), Gro (1827), Gro (1829), Olav (1833), Gjermund (1836), Ånund (1840)

'''Torleiv''' (1819-1872) g.m. Ingebjørg Knutsdtr. Homme (1817). [[Ordførarar i Valle kommune|Ordførar i Valle 1857-1863.]]

Born: Bjug (1842), Gyro (1844), Tone (1847), '''Bjug''' (1849), Birgit (1853), Tore (1853), Tore (1855), Knut (1861), Arne (1865)

[[Bjug Torleivson Aakre| '''Bjug''' ]] (1849-1939) g.m. Birgit Olsdtr. Heistad (1860)

Born: '''Torleiv''' (1880), Ingebjørg (1883), Olav (1884), Inger (1887), [[Ånund B. Åkre|Ånund (1889)]], Inger (1887), [[Torjus Åkre|Torjus (1897)]]

[[Torleiv B. Aakre| Torleiv ]] ( 1880-1972) (sogemannen) g.m. Gyro Bjørnsdtr. Harstad (1880)

Born: '''Bjug''' (1909), [[Bjørn T. Aakre|Bjørn]] (1913), Birgit (1916), Daniel (1920)

'''Bjug''' (1909-1972) g.m. Ingebjørg Jørundsdtr. Jore (1909)

Born: Gyro (1950)

Gyro (1950-) g.m. Olav Juelsson Lund (1943)

Born: Ingeborg (1970), Torleiv (1971), [[Tora Åkre Lund|Tora]] (1974), Helga Berit (1978)

== Kjelder ==
*[[Alfred Ryningen]], ''[[Valle kommune IV Gards- og ættesoge Valle]]'', utgjeve av Valle kommune, 1987, side 66, 83, 97-110
*Grunnboka hos Statens Kartverk

[[Kategori:Garder i Valle]]

Nordigard Åkre

2024-12-29T21:38:00Z

Knu-eldh:

[[Fil:Gamle tun Nordigard Åkre.jpg|miniatyr|høyre| Det gamle tunet i Nordigard. {{Byline|[[Valle kommune IV Gards- og ættesoge Valle]] s 99}}]]
[[Fil:266-Valle sør 160718-2-2.jpg|mini|høgre|Åkre t.h. for idrettsanlegget og skulesenteret [[16. juli 2018]]. Nordigard ligg midt i biletet, omkring det gule våningshuset. {{Byline|[[Geir Daasvatn]]}}]]
[[Fil:Nordigard Åkre 021217-2.jpg|mini|høgre|Nordigard [[2. desember 2017]]. {{Byline|[[Geir Daasvatn]]}}]]

'''Nordigard Åkre''' er eit gardsbruk (Valle gnr. 45 bnr. 1) under [[Åkre]] i [[Valle]]. Heimelshavar (2017) er [[Gyro Åkre Lund]] (f. 1950).

== Historie ==

Sogemannen [[Torleiv B. Aakre]] budde heile livet i Nordigard Åkre. Garden er sansynlegvis mellom dei eldste i Valle. Det er funne pilodd av flint frå yngre steinalder, ein skjoldbukkel frå 800-talet og eit sverd frå ikring 900. Skjoldbukkelen vart funnen der ein meiner at rudkallen Stigand skal vere gravlagd.

== Slekt ==

Nordigard Åkre har vore i same slekt heilt tilbake til midten av 1600 talet. Nedanfor er ein oversikt over slekta. Namnet på eigaren skifter mellom Bjug og Torleiv (alle med etternamn Åkre) heilt frå 1600 talet til odelsjenta Gyro Bjugsdtr. Åkre overtek i 1980.

Ein Ånund (Bjugsson?) f. ca 1616 hadde dette bruket midt på 1600 talet. Sonen Bjug f. ca 1661 tok over garden.

'''Bjug''' f. ca 1661 g.m. Birgit Torleivsdtr. Åmli f. ca 1669

Born: Gunhild (1693), '''Torleiv''' (1698), Torbjørg (1756), Margit (1707)

'''Torleiv''' (1698-1773) g.m. Tore Steinsdtr. Berg (1700)

Born: Inger (1726), Sigrid (1729), '''Bjug''' (1732), Tone (1736), Tone (1737), Olav (1739), Tone (1740), Tone (1742), Olav (1749)

'''Bjug''' (1732-1798) g.m. Birgit Olsdtr. Viki (1731)

Born: Birgit (1754), '''Torleiv''' (1757), Kjetil (1761), Tore (1766), Ånund (1770)

'''Torleiv''' (1757-1813) g.m. Gro Gjermundsdtr. Harstad (1755).

Born: Torbjørg (1784), Bjug (1787), '''Bjug''' (1789), Olav (1793), Birgit (1797), Ånund (1800)

Ånund (1800) var gift med Torbjørg Kjetilsdotter Harstad (1810-1894). Dei fekk 10 born og budde på husmannsplassen Gangseid øvst oppe på Harstad. Ånund tok etternamnet Harstad og drog med familien til Amerika i 1861. Yngste sonen [https://www.plu.edu/global-cultural-studies/harstad-memorial-lecture/bjug-harstad/ Bjug] som var fødd i 1848 var 13 år då dei drog. Han blei ein luthersk pastor, grunnleggjande president for Pacific Lutheran University, og første president for den evangeliske lutherske synoden.

'''Bjug''' (1789-1858) g.m Gyro Hallvardsdtr. Harstad (1798)

Born: Torleiv (1817), '''Torleiv''' (1819), Gunhild (1821), Hallvard (1824), Gro (1827), Gro (1829), Olav (1833), Gjermund (1836), Ånund (1840)

'''Torleiv''' (1819-1872) g.m. Ingebjørg Knutsdtr. Homme (1817). [[Ordførarar i Valle kommune|Ordførar i Valle 1857-1863.]]

Born: Bjug (1842), Gyro (1844), Tone (1847), '''Bjug''' (1849), Birgit (1853), Tore (1853), Tore (1855), Knut (1861), Arne (1865)

[[Bjug Torleivson Aakre| '''Bjug''' ]] (1849-1939) g.m. Birgit Olsdtr. Heistad (1860)

Born: '''Torleiv''' (1880), Ingebjørg (1883), Olav (1884), Inger (1887), [[Ånund B. Åkre|Ånund (1889)]], Inger (1887), [[Torjus Åkre|Torjus (1897)]]

[[Torleiv B. Aakre| Torleiv ]] ( 1880-1972) (sogemannen) g.m. Gyro Bjørnsdtr. Harstad (1880)

Born: '''Bjug''' (1909), [[Bjørn T. Aakre|Bjørn]] (1913), Birgit (1916), Daniel (1920)

'''Bjug''' (1909-1972) g.m. Ingebjørg Jørundsdtr. Jore (1909)

Born: Gyro (1950)

Gyro (1950-) g.m. Olav Juelsson Lund (1943)

Born: Ingeborg (1970), Torleiv (1971), [[Tora Åkre Lund|Tora]] (1974), Helga Berit (1978)

== Kjelder ==
*[[Alfred Ryningen]], ''[[Valle kommune IV Gards- og ættesoge Valle]]'', utgjeve av Valle kommune, 1987, side 66, 83, 97-110
*Grunnboka hos Statens Kartverk

[[Kategori:Garder i Valle]]

Paal-Helge Haugen

2024-12-29T19:14:35Z

Knu-eldh:

{{Person | bilde = Paal-Helge Haugen.jpg| bildetekst = {{byline|[[Britta Lise Homme]]}}| fdag = 26| fmåned = 4| får = 1945| ddag = | dmåned = | dår = }}'''Paal-Helge Haugen''' (fødd 26. april 1945) er ein forfattar frå [[Valle]] som er busett i på Nodeland i Songdalen kommune. Han har og hus i Valle og er der store deler av året.

Frå 1964 til 1970 studerte han medisin på Universitetet i Oslo, men då han var ferdig med medisinstudiet, reiste han til USA for å studere film og teater. Etter to år i USA kom han heim i 1973 og vart lærar i film og skjønnlitterær skriving. Han hadde jo då alt etablert seg som forfattar, først med boka ''Blad frå ein austleg hage'' (1965), som var gjendikting av haiku-dikt, deretter med gjendikting av kinesisk lyrikk i boka ''Kinesisk lyrikk''. I 1967 kom novellesamlinga ''På botnen av ein mørk sommar'' og med punktromanen ''Anne'' frå 1968, der han blandar dokumentariske tekstar med fiksjon, fekk han sitt endelege gjennombrot som forfattar. Frå 1978 har han vore forfattar på heiltid.

Som forfattar har han samarbeidd mykje med andre kunstnarar, både innan biletkunst og innan musikk. Det har resultert i libretto til opera, kyrkjespel og oratorier. Han har og skrive fleire diktsamlingar og også gjendikta poesi til norsk og vert rekna som ein av dei fremste lyrikarane i sin generasjon og han har vorte omsett til ei rekkje språk.

[[Torgeir T. Haugen]] er bestefar til Paal-Helge.

==Bibliografi==
Fram til 2010 hadde han gitt ut 37 bøker:
#''Blad frå ein austleg hage'' – haiku, gjendikting (1965)
#''Kinesisk lyrikk – gjendiktning(1966)
#''På botnen av ein mørk sommar'' – Noveller (1967)
#''Anne'' – roman (1968)
#''Sangbok'' – noveller (1969)
#''Det nye amerikanske huset'' – gjendikting (1970)
#''Beman barrikadene - fienden har sluppet løs sin pyjamas! ''Antologi over engelsk og amerikansk pop-poesi, red. Paal-Helge Haugen og Einar Økland, (1970)
#''Det synlege menneske'' – dikt (1975)
#''Fram i lyset, tydeleg'' – dikt (1978)
#''Steingjerde'' – dikt (1979)
#''Herr Tidemann reiser'' – barnebok (1980)
#''Spor'' – dikt i utvalg (1967-1980) (1980)
#''I dette huset.'' – dikt (1984) (saman med Erling Kittelsen)
#''Det overvintra lyset'' – dikt (1985)
#''Inga anna tid, ingen annan stad'' – musikkdrama'' – (1986) (saman med Gunnar Germeten jr og Rolf Inge Godøy)
#''Horisont'' – tekst og bilder – (1986) (Saman med Kjell Nupen)
#''Verden Open'' – dikt i utval (1987)
#''Magma'' – dikt i utval/gjendikting (1987)
#''Vårfuglen'' – barnebok(1989) (saman med Mette Newth)
#''Gjennom steinen'' – barnebok (1990) (saman med Mette Newth)
#''Meditasjonar over Georges de la Tour'' – dikt (1990)
#''Introduksjon. Ein skillingsmonolog'' (utgjeven av PHH) – (saman med Erling Kittelsen) (1990)
#''Vidde. Eit dikt'' – (1991) (illustrert av Gunnar Torvund)
#''Haiku. 200 norske versjonar'' – haiku (1992)
#''Sone 0'' – dikt (1992)
#''Alexandrias aske'' – dikt (1993) (saman med Lars Saabye Christensen, Gro Dahle og Thorvald Steen)
#''Ax'' – musikkdrama (1993)
#''Ei natt på jorda'' – oratorium (1993) (musikk Kjell Habbestad)
#''Eldsalamanderen '' – barnebok (1994) (saman med Mette Newth)
#''Hertervig'' – operalibretto (1995)
#''Hans Egedes natt'' – libretto til kammeropera (1995)
#''Pilegrimen'' – kyrkjespel (1995)
#''Poesi'' – dikt i samling 1965 - 1995 (1995)
#''Vindsalme for dei døde. Rekviem til 50-årsmarkeringen av slutten på andre verdenskrig'' – (1995)
#''Nidaros'' – oratorium (1997)
#''Kvartett 2008'' 4 diktsamlingar gitt ut samla i ein sølvfarga plastpose: ''G's bok'', ''Dantes oske'', ''Passasje'', ''Visum'' (2008)
#''Kyst. Sør'' – (2009)
#''Uncommon Deities'' – (2011) (saman med Nils Chr. Moe Repstad)

==Heider==
[[16. januar 2009]] vart Haugen utnemnt til ridder av 1. klasse av [[St. Olavs Orden]]. Han har og fått ei rekke andre prisar: 1966 - Blixprisen, 1968 - Norsk kulturråds litteraturpris, 1980 - Sokneprest Alfred Andersson-Ryssts fond, 1985 - Gyldendals legat, 1985 - Nynorsk litteraturpris, 1986 - Doblougprisen, 1986 - Richard Wilbur Prize, USA, 1990 - Nominert til Nordisk Råds litteraturpris, 1990 - Kritikarprisen, 1990 - Cappelenprisen, 1992 - Brageprisen, 2001 - Edvardprisen, 2008 - Aschehougprisen, 2008 - Gyldendalprisen

== Kjelder ==
*[[Reidar Vollen]], ''[[Bygland gard og ætt]]'', bind V, utgjeve av Bygland kommune, 2008, side 594-596

==Eksterne lenker==
*[http://www.fylkesmannen.no/fagom.aspx?m=327&amid=2453872 Paal-Helge Haugen utnevnt til Ridder]

{{DEFAULTSORT:Haugen, Pål-Helge}}
[[Kategori:Forfattere]]
[[Kategori:Personer fra Valle kommune]]
[[Kategori:Fødsler i 1945]]
[[Kategori:St. Olavs Orden]]

Torgeir T. Haugen

2024-12-29T19:08:39Z

Knu-eldh:

{{Person | bilde = | bildetekst = | fdag = 10 | fmåned = 3 | får = 1889 | ddag =4 | dmåned =4 | dår = 1975}}'''Torgeir Torbjørnson Haugen''' (fødd 1889, død 1975) var vegoppsynsmann, lokalpolitikar og kulturberar. Han var frå gardsbruket [[Søndre Haugen (Bygland gnr. 31 bnr. 1)|Søndre Haugen bnr. 1]] i [[Åraksbø]] i [[Bygland]]. Men som følge av jobben som vegoppsynsmann i Statens vegvesen i Vest-Agder, flytta han etter kvart til Halse ved Mandal og busette seg der. Kona [[Tore Torsdotter Haugen]] (fødd Borgi1880, d. 1974) var igjen heime og stelte born, hus og gard. Torgeir var ordførar i Halse og Harkmark både før og etter 2. verdskrigen, i til saman åtte år. Under krigen var han med i Heimefronten.

Torgeir gjekk av som vegoppsynsmann i 1957. Han flytta heim til Bygland igjen. Han var med i kommunestyret i mange år. Han var aktiv i Bygland ungdomslag og [[Bygland Mållag]]. Han var formann i Sandnes forliksråd og Sandnes Bondelag. Han var også interessert i folkemusikk, og var aktiv i [[Setesdal Spelemannslag]] i mange år.

I 1960 blei Torgeir T. Haugen heidra med [[Kongens Fortenstmedalje]] i gull.

Foreldra til Torgeir var [[Torbjørn Gunnulvson Haugen]] (f. 1851, d. 1933) og [[Anne Tarjeisdotter Haugen]] (f. Sandnes 1868, d. 1950). Torgeir er bestefar til [[Paal-Helge Haugen]].

== Kjelder ==
*[[Reidar Vollen]], ''[[Bygland gard og ætt]]'', bind V, utgjeve av Bygland kommune, 2008, side 594-596
*Gravminner hos disnorge.no

{{DEFAULTSORT:Haugen, Torgeir T.}}
[[Kategori:Fødsler i 1889]]
[[Kategori:Dødsfall i 1975]]
[[Kategori:Døde personer fra Bygland kommune]]
[[Kategori:Kongens fortjenstmedalje]]

Topsæstemmen

2024-12-28T17:33:17Z

Knu-eldh:

[[Fil:Topsæstemmen Bygland 290617.jpg|miniatyr|venstre|Topsæstemmen og fosskarhytta 2017. {{Byline|[[Geir Daasvatn]]}}]]
[[Fil:Topsæ-stemmen-1970.jpg|miniatyr|høyre|Topsæstemmen i 1970. {{Byline|[[Hallvard Eldhuset]]}}]]
[[Fil:Knipefossen_15mai_2016.jpg|miniatyr|venstre|Knipefossen 15 mai 2016. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]
[[Fil:Topsæ stemmen med planker.jpg|miniatyr|høyre|Topsæstemmen med plankene på plass. {{Byline|Frå boka Fløtningens historie i Otra og Tovdalselva}}]]
[[Fil:Topsæstemmen 30 mai 1978.jpg|miniatyr|venstre|Topsæstemmen 30 mai 1978. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]

'''Topsæstemmen''' var ein [[Tømmerfloting|flotingsdam]] i søre enden av [[Topsæ]] i [[Bygland austhei]]. Ut av Topsæ renn [[Tovdalselva]] ([[Årdalsåna]]), som blei nytta til [[Tømmerfloting|tømmerfloting]] i eldre tider. I dag er mykje av dammen rast ned. Ei hytte som fosskarane nytta under arbeidet står fortsatt på staden. I øvre venstre hjørne i det øvste biletet til venstre kan ein sjå der [[Ånund Eldhuset]] hogg tømmer i februar 2017. Bua i Øvre [[Løyningsli]] ligg noko utanfor biletet. På biletet oppe til høgre ser ein restar av det dei kalla sleppebrua. Stemplankene blei sett mot stokkane som ligg under vatnet og mot sleppebrua festa med ei jernlenke som ein kan sjå på biletet nede til høgre. Biletet til venstre 15. mai 2016 viser [[Knipefossen]] gjennom det tronge gjelet i vårflaumen og Topsæstemmen i bakgrunnen. Slik og endå større kunne nok elva vere når dei sleppte stemmen. Biletet til venstre 30. mai 1978 av Topsæstemmen er også i vårflaumen. Her er fortsatt sleppebrua så frisk at ein kan gå over.

Mange av stemplankene låg framleis strødd nedover langs Årdalselva på 1970 talet. I 1972 var nokre så friske at dei blei nytta til raptar (taksperrer) i eit lafta tilbygg i Øvre Løyningsli bua ([[Eldhuset]] bnr 5).

Det var same type stem i [[Grøssæ]] som i Topsæ. Det var timra veggar og fylt opp med stein. Stemmen i [[Straumsfjorden]] som blei bygd i 1935 er yngre og er mura av stein med sementpuss. Reguleringshøgda i Topsæ og Grøssæ var 2 m og demde opp henholdvis 4 og 8 mill. m3.

== Kjelder ==
*Tønnes Hagestad, ''Fløtningens historie i Otra og Tovdalselva'', 1988, side 53
*[[Reidar Vollen]], ''[[Bygland gard og ætt]]'', bind IV, utgjeve av Bygland kommune, 2006, side 230
*Delvis basert på opplysningar frå [[Knut Eldhuset (1958)]]

== Eksterne lenker ==
*[https://digitaltmuseum.no/021018489536/stemmen I 1927 såg stemmen ut som biletet her hos Digitalt Museum].

== Kart ==
*[https://norgeskart.no/#!?project=norgeskart&layers=1002&zoom=13&lat=6558387.25&lon=93055.77 Norgeskart.no]

[[Kategori:Åraksbø]]
[[Kategori:Kulturminner i Bygland]]
[[Kategori:Tømmerfløting]]

Fil:Topsæstemmen 30 mai 1978.jpg

2024-12-28T17:17:16Z

Knu-eldh: Topsæstemmen 30 mai 1978

== Skildring ==
Topsæstemmen 30 mai 1978

Knipefossen

2024-12-28T17:06:25Z

Knu-eldh:

[[Fil:Knipefossen 30 mai 1978.jpg|miniatyr|venstre|Knipefossen [[30. mai 1978]]. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)|Knut Eldhuset]]}}]]
[[Fil:Knipefossen 15mai 2016.jpg|miniatyr|høyre|Knipefossen [[15. mai 2016]]. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)|Knut Eldhuset]]}}]]
'''Knipefossen''' er ein foss i [[Årdalsåna]] ([[Tovdalselva]]), rett nedanfor utlaupet av [[Topsæ]], lengst nord i [[Årdalen]]. Rett ovafor fossen ligg [[Topsæstemmen]]. Begge bileta viser Knipefossen i vårflaum.

== Kjelder ==
*[[Reidar Vollen]], ''[[Bygland gard og ætt]]'', bind V, utgjeve av Bygland kommune, 2008, side 300, 2. spalte øverst
*[https://www.norgeskart.no/#!?project=norgeskart&layers=1002&zoom=11&lat=6557167.02&lon=92152.08 Norgeskart.no]

== Eksterne lenker ==
*[https://digitaltmuseum.no/021018496834/knipefossen I 1927 såg Knipefossen ut som på biletet her hos Digitalt Museum].

== Kart ==
{{#display_map: 58.97087656148588,7.9139744031595~Knipefossen Bygland}}

[[Kategori:Fosser i Bygland]]
[[Kategori:Åraksbø]]

Fil:Knipefossen 30 mai 1978.jpg

2024-12-28T16:57:56Z

Knu-eldh: Knipefossen 30 mai 1978

== Skildring ==
Knipefossen 30 mai 1978

Knut Eldhuset (1958)

2024-12-28T16:28:01Z

Knu-eldh:

{{Person | bilde =Knut Hallvardson Eldhuset.jpg | bildetekst = Knut Hallvardson Eldhuset| fdag =27 | fmåned =11 | får = 1958| ddag = | dmåned = | dår = | Samtykke= ja}}
[[Fil:Knut Eldhuset og vasshjulet.jpg|miniatyr|venstre|Knut med vasshjulet i [[Kattedalsbekken]]. {{Byline|[[Hallvard Eldhuset]]}}]]
[[Fil:Eldhuset år1965 bnr 5 6 3.jpg|miniatyr|høyre|Nordgarden bnr 2 og Eldhuset bnr 5,6, og 3. Bnr. 1 er utanfor venstre biletkant{{Byline|[[Hallvard Eldhuset]]}}]]
'''Knut Eldhuset''' (fødd 27. november 1958) er [https://no.wikipedia.org/wiki/Forsker forsker I ] , [https://no.wikipedia.org/wiki/Doctor_scientiarum dr. scient.], tilsett ved [https://www.ffi.no/no/Sider/default.aspx/ Forsvarets forskningsinstitutt (FFI)] på Kjeller, avdeling Sensor- og overvåkingsystemer.

== Utdanning og karriere ==
Han gjekk reallina på [[Hornnes gymnas]] 1974-1977 og studerte realfag ved Universitetet i Oslo (UiO) 1978-1983. Han studerte matematikk, kjemi, fysikk og informatikk og tok hovudfag (cand. scient.) i eksperimentell kjernefysikk ved [https://www.mn.uio.no/fysikk/forskning/om/infrastruktur/Syklotronlaboratoriet/ syklotronlaboratoriet ved UiO]. Han vart tilsett ved FFI i september 1983 og har heile tida fram til i dag jobba med satellitt radar der matematikk og fysikk er viktigaste grunnlagsfag. Han gjennomførte doktorgradsarbeidet medan han jobba ved FFI og tok doktorgraden i fysikk som 28 åring ved [https://uit.no/utdanning/program?p_document_id=559055 Universitetet i Tromsø]. Rettleiaren hans var [[:no:Kaare Aksnes|Kaare Aksnes]]. I fleire år på 1990 talet var han sensor ved Norges Tekniske Høgskole (NTH) i faget satellitt fjernmåling. Han fekk opprykk til forsker I ved FFI i 1994 og FFIs kommunikasjonspris i 2012 for arbeid i ei NATO gruppe.

Knut bruker avansert matematisk analyse til å rekne på fysikken i forskjellige satellitt radar system og lagar algoritmer som kan programmerast i ein datamaskin. Det er likningar for å rekne ut kvar satellitten går i bane rundt jorda og korleis radar bylgjene forplantar seg med lyshastigheten frå satellitten til jorda og tilbake. Så er det matematiske likningar for å tolke det som radar bylgjene reflekterer frå jordoverflata. Arbeidet Knut har gjort ved FFI har vore nyttig i mange nasjonale prosjekt og i Europeisk forsvarsforskning og for den Europeiske romfartsorganisasjonen [https://www.esa.int/ ESA] (Euoropean Space Agency). I 1993 jobba han eit heilt år for ESA for å analysere nye radar system for satellitt. Algoritmer har blitt kommersialisert av Kongsberg gruppa og eksportert internasjonalt. Kongsberg Satellite Services i Tromsø ([https://www.ksat.no/ KSAT]) tek ned signal frå satellittar som har fanga opp radar refleksar og lagar ein slags bilete. Forsvaret brukar desse bileta for overvåking av feks skipstrafikk. Heile tida ved FFI har han publisert i internasjonale tidsskrift.

== Familie ==
Knut er son til [[Birgit Eldhuset|Birgit]] og [[Hallvard Eldhuset]] og voks opp i [[Eldhuset]] bnr 5. Han er bror til [[Ånund Eldhuset|Ånund]] og [[Torgrim Eldhuset|Torgrim]]. Han er etterkomar etter Eidsvollsmannen [[Olav Knutsson Tveiten]] som var tipp tipp oldefar til Birgit. Forskartrongen melde seg tidleg, og den fekk han f.eks. tilfredstilt i Kattedalsbekken rett nedom huset.

Han er gift med [[Anne-Cathrin Eldhuset|Anne-Cathrin]] (f Jarl). Ho er sjukepleiar og tenesteleiar ved Nittedal legevakt. Dei har budd i Nittedal sidan 1985 og har tre døtrer: Ingrid (1988) er siviløkonom, Aase (1990) er psykolog og Solveig (1991) er sjukepleiar. I fritida er han på turar i skog og mark med familien. Han syter for å halde seg i god fysisk form med springing eller skiturar. Når det er bar mark blir det opp til 50 km i veka med springing og i løpet av vinteren kan det bli 1200-1500 km på ski pluss 20 km springing i veka.

{{Ahnentafel top}}
{{Ahnentafel-compact5
|style=font-size: 90%; line-height: 110%;
|border=1
|boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0;
|boxstyle_1=background-color: #fcc;
|boxstyle_2=background-color: #fb9;
|boxstyle_3=background-color: #ffc;
|boxstyle_4=background-color: #bfc;
|boxstyle_5=background-color: #9fe;
|1 = Knut Hallvardson Eldhuset 1958-
|2 = [[Hallvard Eldhuset|Hallvard Torgrimson Eldhuset]] 1914-1976
|3 = [[Birgit Eldhuset|Birgit Ånundsdtr. Åkre 1922-]]
|4 = Torgrim Vrålson Haugen 1884-1952
|5 = Jorånd Halvorsdtr. Eldhuset 1880-1956
|6 = [[Ånund B. Åkre|Ånund Bjugson Åkre]] 1889-1985
|7 = Birgit Bjørnsdtr. Kvestad 1899-1968
|8 = Vrål Kjetilson Haugen 1848-1925
|9 = Gro Ljotsdtr. Heistad 1855-1929
|10 = Halvor Sigurdson Rysstad 1835-1915
|11 = Jorunn Knutsdtr. Nomeland 1842-1933
|12 = [[Bjug Torleivson Aakre]] 1849-1939
|13 = Birgit Olsdtr. Heistad 1860-1946
|14 = Bjørn Olsson Kvestad 1863-1934
|15 = Birgit Olsdtr. Haugen 1863-1948
}}
{{Ahnentafel bottom}}

== Publikasjonar ==
*[https://app.cristin.no/search.jsf?t=Eldhuset&type=result&filter=person_idfacet~59879 Knut Eldhuset i Christin database over vitskaplege artiklar]
*[https://www.ffi.no/sok?q=Eldhuset Eit utval av Knut Eldhuset sine publikasjonar ved FFI]
*[https://ieeexplore.ieee.org/stamp/stamp.jsp?tp=&arnumber=7887754 Internasjonal artikkel (2017) med matematisk preg forfatta av Knut Eldhuset og med hans biografi]
*[https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01431161.2017.1320452 Internasjonal artikkel (2017) forfatta av Knut Eldhuset der Åraksbø er avbilda med satellitt radar]
*[https://ieeexplore.ieee.org/document/9829295 Internasjonal artikkel (2022) forfatta av Knut Eldhuset]

==Bibliografi:==
* Supplement til ''[[Ein arbeidsmann og ein fjellmann]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1946
* Supplement til ''[[Då ungguten Knut omkom under høykøyring på heia]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1971
* Supplement til ''[[Han døydde under Steinen]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1971
* Supplement til ''[[Då Kjetil Borgi sat fast som fugl i snare]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1971
* Supplement til ''[[Mannen som fall på slåtteteigen ved Austre Grunnevatn]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1971
* Supplement til ''[[Ei overnatting ved Hovatn]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1971
* Supplement til ''[[Guten som såg 2 mødre døy]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1972
* Supplement til ''[[Tankar i fotspora hans bestefar]]''. Artikkel ''[[Jol i Setesdal 1971]]'', s 17-18
* Supplement til ''[[PRÅMEN-163 år etter]]''. Artikkel ''[[Jol i Setesdal 1973]]''
* Supplement til ''[[Grensejegeren på Sørlandet]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1970
*[[Om Fisstøyl i Finndalen]] Supplement til ''Kveld på Fetstøyl''. Artikkel ''[[Jol i Setesdal 1972]]''
*[[Om Fisstøyl i Finndalen]] Supplement til ''Fra Finndalen, Festøyl''. Artikkel ''Agder Tidende 1927''

== Kjelder ==
*Basert på opplysningar frå Knut Eldhuset
*[[Alfred Ryningen]], ''[[Valle kommune IV Gards- og ættesoge Valle]]'', utgjeve av Valle kommune, 1987, side 108.
*[[Alfred Ryningen]], ''[[Valle kommune III Gards- og ættesoge Valle]]'', utgjeve av Valle kommune, 1987, side 215.
*[[Reidar Vollen]], ''[[Bygland gard og ætt]]'', bind V, utgjeve av Bygland kommune, 2008, side 400-404, 520.
*[https://www.ffi.no/publikasjoner/arkiv/satellittovervaking Historie om satellittovervåking ved FFI der Knut Eldhuset er omtala (side 18,24,27)]

{{DEFAULTSORT:Eldhuset, Knut}}
[[Kategori:Fysikere]]
[[Kategori:Forskere]]
[[Kategori:Bilder av Knut Eldhuset (1958)]]
[[Kategori:Tveitens etterkommere]]
[[Kategori:Personer fra Bygland kommune]]
[[Kategori:Fødsler i 1958]]

Om Fisstøyl i Finndalen

2024-12-19T22:34:34Z

Knu-eldh:

I denne artikkelen ''Om Fisstøyl i Finndalen'' er det teke med to artiklar som omhandlar støylslivet på Fisstøyl i [[Finndalen]]. '' Kveld på Fetstøyl'' er ein artikkel som [[Bjørn T. Aakre]] skreiv i [[Jol i Setesdal 1972]]. Far til Bjørn, [[Torleiv B. Aakre]], skreiv ein artikkel i Agder Tidend frå Fisstøyl i 1927 som hadde tittel ''Fraa Finndalen, Festøyl''. Den siste artikkelen kan ein finne i boka [[Meir gamalt or Sætesdal III]] av [[Olav M. Holen]]. Men ikkje mange år etter at folk slutta med støylsdrift i Finndalen, vart Fisstøyl og fleire andre støylar liggjande under vatn.

== Supplement til artiklane ==

Av [[Knut Eldhuset (1958)]]

Det blir brukt fleire skrivemåtar for støylen i [[Finndalen]] det blir fortalt om. [[Torleiv B. Aakre]] skriv Festøyl og [[Bjørn T. Aakre]] skriv Fetstøyl. I andre samanhengar kan ein finne Fisstøyl slik som ein seier i daglegtale. I 1963 blei det bygd kraftverk i Finndalen og store område vart demd ned slik at tre atskilde vatn [[Raudvatnet]], [[Fisstøylvatnet]] og [[Hovatn]] blei ein samanhengande innsjø, [https://www.skagerakkraft.no/kraftverk/kraftverksoversikt/haukrei/ Torsdalsmagasinet]. Magasinet kan regulerast mellom 685 og 706 moh. Det var nok ei stor sorg for alle som hadde opplevd støylslivet rundt desse tre vatna. Tenk å sjå dei store fagre støylsvollane og heiegarden [[Torsdalen]] drukne i vatnet. Men nokre støylar, slik som Håvestøyl, låg trygt høgt oppe i lia.

Bjørn fortel om ein overlækjar som var mykje i Finndalen. Han heitte [https://no.wikipedia.org/wiki/Sofus_Widerøe Sofus Wiederøe] og omkom i ei flyulykke. Han var onkel til flygaren [https://no.wikipedia.org/wiki/Arild_Widerøe Arild Wiederøe] som var pilot i flyet som styrta i Bunnefjorden utanfor Oslo. Arild Wiederøe var med og grunnla Wiederøes flyveselskap. Torleiv B. Aakre fortel i boka Meir gamalt or Sætesdal III om då bror til Arild, [https://no.wikipedia.org/wiki/Viggo_Widerøe Viggo Wiederøe], var på besøk med fly som landa på Fisstøylvatnet Olsokdagen i 1935. Viggo blir rekna for å vere stiftaren av Wiederøes Flyveselskap og ein av pionerane i norsk luftfart.

[[Fil:B1 Torsdalsmagasinet.jpg|miniatyr|venstre| (Bilete 1) Kartet viser Torsdalsmagasinet som opphaveleg var tre vatn, Raudvatnet, Fisstøylvatnet og Hovatn. {{Byline|Norgeskart}}]]

[[Fil:B2 Torsdalsdammen.jpeg|miniatyr|høyre| (Bilete 2) Dette er Torsdalsdammen teke i 1979. {{Byline| [[Knut Eldhuset (1958)]] }}]]

[[Fil:B3 Fisstøylvatnet.jpeg|miniatyr|venstre| (Bilete 3) Dette bilete er teke i 1981 over Fisstøylvatnet. {{Byline| [[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]

[[Fil:B4 Teikning Fissstøyl.jpeg|miniatyr|høyre| (Bilete 4) Fisstøyl teikning. {{Byline|Teikning av [[Bjørn T. Aakre]] }}]]

[[Fil:B5 Foto Fisstøyl.jpeg|miniatyr|venstre| (Bilete 5) Fotografi av Fisstøyl. {{Byline|Knut O. Aakre/Setesdalsmuseet}}]]

[[Fil:B6 Fam Aakre.jpeg|miniatyr|høyre|(Bilete 6) Ein del av familien på Nordigard Åkre ved bueveggen. {{Byline|Frå Setesdalsmuseet}}]]

[[Fil:B7 Torleiv B m fleire.jpeg |miniatyr|venstre|(Bilete 7) Gode grannar på veg til Finndalen. {{Byline|Frå [[Bjug Åkre]]}}]]

[[Fil:B8 Håvestøyl bu.jpeg|miniatyr|høyre|(Bilete 8) Folk og buskap på Håvestøyl i 1946. {{Byline|Frå [[Birgit Eldhuset]]}}]]

(Bilete 1) Viser kart av Torsdalsmagasinet som før oppdemminga var dei tre vatna Raudvatnet, Fisstøylvatnet og Hovatn. Fisstøyl er avmerka i nedre venstre hjørne og elva Opte er markert. Håvestøyl er også markert.

(Bilete 2) Torsdalsdammen teke frå nordsida. Like ved låg garden [[Torsdalen]] som strauk med under oppdemminga i 1963. På Bilete 1 er dammen merka av i nedre høgre hjørne på kartet.

(Bilete 3) Slik såg Fisstøylvatnet ut i første del av juli 1981. Vatnet er merkeleg nok nesten fullt så tidleg på sommaren. Vatnet i framgrunnen gøymer den gamle Fisstøyl, og akkurat i dette området renn elva Opte inn i vatnet. Til venstre i kanten av skogholtet kan ein skimte eit par hytter som er bygd opp etter oppdemminga.

(Bilete 4) Teikning av Bjørn T. Aakre av Fisstøyl. Det var 5 eigarar frå Åkresgardane som hadde buer her. Bjørn T. Aakre budde på [[Nordigard Åkre]] saman med systera Inger som er med på Bilete 6.

(Bilete 5) Fotografi av Fisstøyl ein gong føre oppdemminga. Ein ser elvefaret av Opte over støylen ned til Fisstøylvatnet. Biletet står på side 187 i Meir gamalt or Sætesdal III og er knytta til artikkelen av Torleiv B. Åkre: Fraa Finndalen, Festøyl (side 186-189).

(Bilete 6) Fotografi ved bueveggen på Fisstøyl. Heilt til venstre står Birgit O. Aakre (1860-1946) som var kona til [[Bjug Torleivson Aakre]] (1849-1939). Så er det tre av ungane deira: [[Ånund B. Åkre]] (1889-1985), Inger Åkre (1893-1983) og [[Torjus Åkre]] (1897-1990). Biletet står på side 188 i Meir gamalt or Sætesdal III og finst på Setesdalsmuseet. Dersom me seier at Torjus er 4 år, er biletet teke i 1901. Denne bua høyrer då sikkert til [[Nordigard Åkre]].

(Bilete 7) Her er det gode grannar som er på støylsveg sommaren 1916. Det er ved Fisstøylvadet på Midtfjøddi der vegen gjekk til Fisstøyl. Det er Torleiv B. Åkre frå venstre. Så er det Kristoffer (Stoffer) Viki og Kjetil O. Rike.Torleiv B. Åkre var eldst av ein syskenflokk, men han blei ikkje eigar av Nordigard Åkre. Sonen Bjug T. Åkre (1909-1972) overtok i 1932 etter bestefaren [[Bjug Torleivson Aakre]]. Biletet står på side 184 i Meir gamalt or Sætesdal III.

(Bilete 8) Her er eit bilete teke i 1946 frå Håvestøyl som er nabostøylen til Fisstøyl. Den ligg på austsida av Fisstøylvatnet (sjå Bilete 1). I 1940 kjøpte [[Ånund B. Åkre]] gnr 45 Rike bnr. 7 Skumstein som hadde støylen Håvestøyl. Ånund hadde vakse opp på Nordigard Åkre. Jentene til høgre i biletet er døtrene til Ånund, [[Birgit Eldhuset|Birgit]] og Tone (1929-2011) (gift Røysland).

==Kjelder==
*Bjørn T. Aakre ''Kveld på Fetstøyl'', [[Jol i Setesdal 1972]].
*Olav M. Holen ''Meir gamalt or Sætesdal III'',''Fraa Finndalen, Festøyl'' av Torleiv B. Aakre i Agder Tidend 1927.
*[[Alfred Ryningen]]: [[Valle kommune IV Gards- og ættesoge Valle]] side 108-110.

== Kart ==
[https://norgeskart.no/#!?project=norgeskart&layers=1002&zoom=11&lat=6587094.37&lon=84967.60 Norgeskart.no]

==''Kveld på Fetstøyl''==

Av [[Bjørn T. Aakre]], [[Jol i Setesdal 1972]]

Fetstøyl i [[Finndalen]] var ein kjær stad for dei fem bøndene på Aakre, som hadde støylen og buene der. Men då denne støylen vart sett under vatn med store oppdemmingar i Finndalen, miste me alt dette vene. Den store stemmen ved Rakkefoss, litt ut for heiegarden [[Torsdalen]], sette store delar av Finndalen under vatn i året 1963.

Fire av eigarane på Fetstøyl hev sett opp buene på ny, og so pass langt inn på land at stemmvatnet ikkje tek deim. Det Finndalsbrevet som kjem nedanfor er skrive for mange år sidan. Då blømde støylslivet der inne i Finndalen. Ein minnest med glede og takk dei gilde stunder der, mellom far og mor og syskin, og alle sine kjende og kjære. Hest, ku og kalv, sette ogso sin farge på det herlege støylslivet.

Fetstøyl er ein uneleg stad som ligg 1 1/2 mil inn på austheii frå Valle, Setesdal. Ei elv som heiter Opte byter støylen i tvo. I denne elvi var det ei oppgangsag som vart saga mykje bord på i tidi framover til 1870 til 80 åri.

Sumarsdag er det uneleg og gildt å vera på støylen når buskap og folk er samla. Lid og fjell, skog og vatn gjer det heile so stemningsfullt og lokkande. Når det lid mot kveld og soli held på og sig ned over Ørnefjellet i vest vert alt so stilt og fredfullt. Kyrne er komne heim or skogen. Kveldstellet er undangjort. Her og der ut over støylen og ved buene ligg ku og kalv og kviler. «Aakrei», bjøllekui, må av og til taka seg ein tur til buedøri, der fær ho ei ekstra klype salt av matmor. Endå om soli er gladd er luft metta av varme etter ein blank og solfull dag.

Eg ruslar burt over støylsvollen og set meg på ein stein, og tankane vert forma i ord:

Kor det er gildt og på støylen vera,
når gode tankar i hug ein bera.
På støylsvoll er det so gildt å gå,
i sinn og tankar ein ro kan få.

Og Fetstøylvatnet det ligg og blinkar,
i avdagselden det roleg vinkar.
I vatnet speglar seg nut og fjell,
der skuggen klårt ned i djupet fell.

Og Storefjellet det høgt seg spanar,
og kruna høgt i mot himlen tanar.
Det skodar ut over dal og dæld,
med skuggar myrke i lidi fell.

Og Opte-elvi so ljuvt det susar,
i mellom steinar og svad ho brusar.
Den låten er meg so kjend og kjær,
når eg til susen der lyda fær.

So mange minne dei på no strøymer,
i minnekransen eg på dei gøymer.
Frå bufardag og frå bufarkveld,
eg hugsa må det på denne kveld.

Ja, det er gildt å lata tankane leika. Minne på minne kjem strøymande. Burte i kanten av støylen stend stova etter overlækjar Sofus Wiederøe. Det var ein folkekjær mann, som me støylsfolk fekk stor vyrdnad for. Sumaren 1934 høvde det slik at eg var i Finndalen heile sumaren. Eg vart då godt kjend med Widerøe, og han kom ofte på vitjing til oss i bui. Han fekk greida på at eg sysla litt med skriving. «Du», sa han. «No skal du skriva litt om Vond-Orm Viki som du hev så god kjennskap til. Når eg reiser tilbake til Oslo skal eg taka det med og få stykket inn i «Tidens Tegn», eller «Aftenposten» ». Du kan veta eg vart ihuga og gjekk i gang med arbeidet med ein gong. Fyrr me skildest den kveld laut me lova å fylgje Widerøe, bror hans, og ei tenistgjente frå Fyresdal, som han hadde hjå seg, ut på Storeholmen, for å sjå staden der Orm Viki livde som fredlaus mann i heile 3 år.

Det vart avtala kvelden me skulde taka denne turen, og det var ei gild reis, som endå stend klårt i minnet.

Sumaren 1937 var siste gong Widerøe var i Finndalen. Fram på hausten same året kom det melding om at Wiederøe og kona hadde sett til i ei flygeulukke saman med føraren på Oslo hamn.

Frå Fetstøyl vil me deg lækjar minnast,
om ikkje lenger du der vil finnast.
Me hugsa vil deg for venskap stor,
i dine fotefar gleda stor.

==''Frå Finndalen, Festøyl''==

Av [[Torleiv B. Aakre]], Agder Tidend 1927

No hev me vore ei heil stund i Finndalen, med buskapen — og det hev vore eit framifraa godt beite, so dei kjem mette og gode heimatt um kveldane og gjev mjølk i ringja (mjølkekar av tre med hank på).

Det vart umlag fjortan dagar seinare me fekk flytje paa heidi iaar enn vanlegt. Dei varme dagane i fyrsten av juli fekk snjoren til aa vika og graset til aa gro, — so det vart inkje lenge fyrr buskapen fekk mat, so dei mette og vælnøgde gjorta um kvelden, utanfor budøri, — og tenkte paa dei kalde sultedagane heime i dalen, tidlegare paa vaaren. Ja, sant aa seia fekk dei svelta, og det so mykje livet tolde. Um kveldane aat dei bygghalm som det skulle vera heimehøy.

Det er eit storfelt syn naar den eine buferdi etter den andre dreg yver heidi den same veg, og førarane i flokk og fylgje, med ruskeklyvjar (ting ein trong ha med seg på støylen) paa hesteryggen med mat og klæde og elles alt ein treng. Men det verste er den som vert med kalvane. Ja, den som hev freista aa faa dei yver heidarne veit eg eg vil sanna, at grisen er inkje mangetider verre, um han hev ord for aa vera av dei vrangaste dyr me hev.

Finndalen ligg halvonnor mil aust på heidi fraa Valle, der storparten av bøndene paa austsida av Otra hev støylane. Naar ein veit at kvar gard hev sin støyl — ja, mange hev endaa tvo, som dei slær annakvart aar (det kallar ein å kvile slåtta), so vil alle som les dette skyna, at der er mange støylar. Det vanlege er, at paa kvar gard er der tri, fire bønder, —ja, paa sume er der fleire.

[[Kategori:Valle]]
[[Kategori:Kulturminner i Valle]]
[[Kategori:Avisutklipp fra eldre tider]]
[[Kategori:Historie]]

Knut Eldhuset (1958)

2024-12-12T05:29:08Z

Knu-eldh:

{{Person | bilde =Knut Hallvardson Eldhuset.jpg | bildetekst = Knut Hallvardson Eldhuset| fdag =27 | fmåned =11 | får = 1958| ddag = | dmåned = | dår = | Samtykke= ja}}
[[Fil:Knut Eldhuset og vasshjulet.jpg|miniatyr|venstre|Knut med vasshjulet i [[Kattedalsbekken]]. {{Byline|[[Hallvard Eldhuset]]}}]]
[[Fil:Eldhuset år1965 bnr 5 6 3.jpg|miniatyr|høyre|Nordgarden bnr 2 og Eldhuset bnr 5,6, og 3. Bnr. 1 er utanfor venstre biletkant{{Byline|[[Hallvard Eldhuset]]}}]]
'''Knut Eldhuset''' (fødd 27. november 1958) er [https://no.wikipedia.org/wiki/Forsker forsker I ] , [https://no.wikipedia.org/wiki/Doctor_scientiarum dr. scient.], tilsett ved [https://www.ffi.no/no/Sider/default.aspx/ Forsvarets forskningsinstitutt (FFI)] på Kjeller, avdeling Sensor- og overvåkingsystemer.

== Utdanning og karriere ==
Han gjekk reallina på [[Hornnes gymnas]] 1974-1977 og studerte realfag ved Universitetet i Oslo (UiO) 1978-1983. Han studerte matematikk, kjemi, fysikk og informatikk og tok hovudfag (cand. scient.) i eksperimentell kjernefysikk ved [https://www.mn.uio.no/fysikk/forskning/om/infrastruktur/Syklotronlaboratoriet/ syklotronlaboratoriet ved UiO]. Han vart tilsett ved FFI i september 1983 og har heile tida fram til i dag jobba med satellitt radar der matematikk og fysikk er viktigaste grunnlagsfag. Han gjennomførte doktorgradsarbeidet medan han jobba ved FFI og tok doktorgraden i fysikk som 28 åring ved [https://uit.no/utdanning/program?p_document_id=559055 Universitetet i Tromsø]. Rettleiaren hans var [[:no:Kaare Aksnes|Kaare Aksnes]]. I fleire år på 1990 talet var han sensor ved Norges Tekniske Høgskole (NTH) i faget satellitt fjernmåling. Han fekk opprykk til forsker I ved FFI i 1994 og FFIs kommunikasjonspris i 2012 for arbeid i ei NATO gruppe.

Knut bruker avansert matematisk analyse til å rekne på fysikken i forskjellige satellitt radar system og lagar algoritmer som kan programmerast i ein datamaskin. Det er likningar for å rekne ut kvar satellitten går i bane rundt jorda og korleis radar bylgjene forplantar seg med lyshastigheten frå satellitten til jorda og tilbake. Så er det matematiske likningar for å tolke det som radar bylgjene reflekterer frå jordoverflata. Arbeidet Knut har gjort ved FFI har vore nyttig i mange nasjonale prosjekt og i Europeisk forsvarsforskning og for den Europeiske romfartsorganisasjonen [https://www.esa.int/ ESA] (Euoropean Space Agency). I 1993 jobba han eit heilt år for ESA for å analysere nye radar system for satellitt. Algoritmer har blitt kommersialisert av Kongsberg gruppa og eksportert internasjonalt. Kongsberg Satellite Services i Tromsø ([https://www.ksat.no/ KSAT]) tek ned signal frå satellittar som har fanga opp radar refleksar og lagar ein slags bilete. Forsvaret brukar desse bileta for overvåking av feks skipstrafikk. Heile tida ved FFI har han publisert i internasjonale tidsskrift.

== Familie ==
Knut er son til [[Birgit Eldhuset|Birgit]] og [[Hallvard Eldhuset]] og voks opp i [[Eldhuset]] bnr 5. Han er bror til [[Ånund Eldhuset|Ånund]] og [[Torgrim Eldhuset|Torgrim]]. Han er etterkomar etter Eidsvollsmannen [[Olav Knutsson Tveiten]] som var tipp tipp oldefar til Birgit. Forskartrongen melde seg tidleg, og den fekk han f.eks. tilfredstilt i Kattedalsbekken rett nedom huset.

Han er gift med [[Anne-Cathrin Eldhuset|Anne-Cathrin]] (f Jarl). Ho er sjukepleiar og tenesteleiar ved Nittedal legevakt. Dei har budd i Nittedal sidan 1985 og har tre døtrer: Ingrid (1988) er siviløkonom, Aase (1990) er psykolog og Solveig (1991) er sjukepleiar. I fritida er han på turar i skog og mark med familien. Han syter for å halde seg i god fysisk form med springing eller skiturar. Når det er bar mark blir det opp til 50 km i veka med springing og i løpet av vinteren kan det bli 1200-1500 km på ski pluss 20 km springing i veka.

{{Ahnentafel top}}
{{Ahnentafel-compact5
|style=font-size: 90%; line-height: 110%;
|border=1
|boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0;
|boxstyle_1=background-color: #fcc;
|boxstyle_2=background-color: #fb9;
|boxstyle_3=background-color: #ffc;
|boxstyle_4=background-color: #bfc;
|boxstyle_5=background-color: #9fe;
|1 = Knut Hallvardson Eldhuset 1958-
|2 = [[Hallvard Eldhuset|Hallvard Torgrimson Eldhuset]] 1914-1976
|3 = [[Birgit Eldhuset|Birgit Ånundsdtr. Åkre 1922-]]
|4 = Torgrim Vrålson Haugen 1884-1952
|5 = Jorånd Halvorsdtr. Eldhuset 1880-1956
|6 = [[Ånund B. Åkre|Ånund Bjugson Åkre]] 1889-1985
|7 = Birgit Bjørnsdtr. Kvestad 1899-1968
|8 = Vrål Kjetilson Haugen 1848-1925
|9 = Gro Ljotsdtr. Heistad 1855-1929
|10 = Halvor Sigurdson Rysstad 1835-1915
|11 = Jorunn Knutsdtr. Nomeland 1842-1933
|12 = [[Bjug Torleivson Aakre]] 1849-1939
|13 = Birgit Olsdtr. Heistad 1860-1946
|14 = Bjørn Olsson Kvestad 1863-1934
|15 = Birgit Olsdtr. Haugen 1863-1948
}}
{{Ahnentafel bottom}}

== Publikasjonar ==
*[https://app.cristin.no/search.jsf?t=Eldhuset&type=result&filter=person_idfacet~59879 Knut Eldhuset i Christin database over vitskaplege artiklar]
*[https://www.ffi.no/sok?q=Eldhuset Eit utval av Knut Eldhuset sine publikasjonar ved FFI]
*[https://ieeexplore.ieee.org/stamp/stamp.jsp?tp=&arnumber=7887754 Internasjonal artikkel (2017) med matematisk preg forfatta av Knut Eldhuset og med hans biografi]
*[https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01431161.2017.1320452 Internasjonal artikkel (2017) forfatta av Knut Eldhuset der Åraksbø er avbilda med satellitt radar]
*[https://ieeexplore.ieee.org/document/9829295 Internasjonal artikkel (2022) forfatta av Knut Eldhuset]

==Bibliografi:==
* Supplement til ''[[Ein arbeidsmann og ein fjellmann]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1946
* Supplement til ''[[Då ungguten Knut omkom under høykøyring på heia]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1971
* Supplement til ''[[Han døydde under Steinen]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1971
* Supplement til ''[[Då Kjetil Borgi sat fast som fugl i snare]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1971
* Supplement til ''[[Mannen som fall på slåtteteigen ved Austre Grunnevatn]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1971
* Supplement til ''[[Ei overnatting ved Hovatn]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1971
* Supplement til ''[[Guten som såg 2 mødre døy]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1972
* Supplement til ''[[Tankar i fotspora hans bestefar]]''. Artikkel ''[[Jol i Setesdal 1971]]'', s 17-18
* Supplement til ''[[PRÅMEN-163 år etter]]''. Artikkel ''[[Jol i Setesdal 1973]]''
* Supplement til ''[[Grensejegeren på Sørlandet]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1970
*[[Om Fisstøyl i Finndalen]] Supplement til ''Kveld på Fetstøyl''. Artikkel ''[[Jol i Setesdal 1972]]''
*[[Om Fisstøyl i Finndalen]] Supplement til ''Fra Finndalen, Festøyl''. Artikkel ''Agder Tidende 1927''

== Kjelder ==
*Basert på opplysningar frå Knut Eldhuset
*[[Alfred Ryningen]], ''[[Valle kommune IV Gards- og ættesoge Valle]]'', utgjeve av Valle kommune, 1987, side 108.
*[[Alfred Ryningen]], ''[[Valle kommune III Gards- og ættesoge Valle]]'', utgjeve av Valle kommune, 1987, side 215.
*[[Reidar Vollen]], ''[[Bygland gard og ætt]]'', bind V, utgjeve av Bygland kommune, 2008, side 400-404, 520.
*[https://www.ffi.no/publikasjoner/arkiv/satellittovervaking Historie om satellittovervåking ved FFI der Knut Eldhuset er omtala (side 18,24,27)]

{{DEFAULTSORT:Eldhuset, Knut}}
[[Kategori:Forskere]]
[[Kategori:Bilder av Knut Eldhuset (1958)]]
[[Kategori:Tveitens etterkommere]]
[[Kategori:Personer fra Bygland kommune]]
[[Kategori:Fødsler i 1958]]

Grøssæ

2024-05-07T20:32:07Z

Knu-eldh:

'''Grøssæ''' er eit stort vatn i [[Setesdal Austhei]] (721 moh.), på grensa mellom [[Bygland]] og [[Fyresdal]]. Lengda er fem kilometer. Arealet er 4,32 kvadratkilometer. Ut av vatnet og sørover til [[Topsæ]] renn [[Grønåne]]. Grøssæ er såleis ein del av [[Tovdalselva|Tovdalsvassdraget]]. Då det blei drive tømmerfløyting i Tovdalselva, blei Grøssæ regulert med [[Grøssæstemmen]]. Storeli er ein gamal støyl i syndre enden av Grøssæ. Her er opptak fra denne støylen i NRK serien om Olav på Kvipt: [https://tv.nrk.no/serie/olav-paa-kvipt/sesong/2/episode/4/avspiller Opptak 1] og [https://tv.nrk.no/serie/olav-paa-kvipt/sesong/3/episode/3/avspiller Opptak 2 ]. I opptak 2 feller dei ei fure som dei tenkjer å lage til stokkebåt.

[[Fil:Grøssæ 1979.jpg|miniatyr|venstre|Utsikt nordover Grøssæ frå turløypa til AAT over [[Rjupetoheii]] i 1979. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]

[[Fil:Gardefjell 9 juli 2016.jpg|miniatyr|høyre|Gardefjellet vest for søndre delen av Grøssæ teke frå båt 9 juli 2016. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]

[[Fil:Grøssæstøylen 8 juli 2018.jpg|miniatyr|venstre|Søndre Grøssæstøylen teke frå båt 8 juli 2018. AAT løypa går over støylsvollen. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]

[[Fil:Nordre Grøssæstøyl 1984.jpg|miniatyr|høyre|Nordre Grøssæstøylen i 1984. AAT løypa går over støylsvollen. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]

== Turløype ==
Den merka nord-sørgåande turløypa til [[Aust-Agder Turistforening]] (AAT) mellom [[Bykle]] og [[Åmli]] passerer forbi Grøssæ på austsida av vatnet.

== Fornminner ==
Langs heile Tovdalsvassdraget er det funne spor etter menneskeleg aktivitet frå både eldre og yngre steinalder. Ved Grøssæ er det mellom anna funne ein buplass med restar av steinkol frå eldre steinalder.<ref>[[Johan Christian Frøstrup]] (red.), ''[[Vandringer i Setesdal Austhei]]'', Friluftsforlaget, 2014, side 257 og side 260-261</ref>

== Naturreservat ==
21. juni 2019 blei eit område vest for Grøssæ over Gardefjellet og området sørover mot [[Topsæ]] og nordover til [[Straumsfjorden]] verna og fekk namnet [[Gardefjellet naturreservat]].

== Referansar ==
<references/>

== Kart ==
*[https://norgeskart.no/#!?project=norgeskart&layers=1002&zoom=12&lat=6564879.58&lon=92532.15 Norgeskart.no]
[[Kategori:Åraksbø]]
[[Kategori:Vatn i Bygland]]
[[Kategori:Vatn i Fyresdal]]
[[Kategori:Tovdalsvassdraget]]

Grøssæ

2024-05-07T20:31:33Z

Knu-eldh:

'''Grøssæ''' er eit stort vatn i [[Setesdal Austhei]] (721 moh.), på grensa mellom [[Bygland]] og [[Fyresdal]]. Lengda er fem kilometer. Arealet er 4,32 kvadratkilometer. Ut av vatnet og sørover til [[Topsæ]] renn [[Grønåne]]. Grøssæ er såleis ein del av [[Tovdalselva|Tovdalsvassdraget]]. Då det blei drive tømmerfløyting i Tovdalselva, blei Grøssæ regulert med [[Grøssæstemmen]]. Storeli er ein gamal støyl i syndre enden av Grøssæ. Her er opptak fra denne støylen i NRK serien om Olav på Kvipt [https://tv.nrk.no/serie/olav-paa-kvipt/sesong/2/episode/4/avspiller Opptak 1] og [https://tv.nrk.no/serie/olav-paa-kvipt/sesong/3/episode/3/avspiller Opptak 2 ]. I opptak 2 feller dei ei fure som dei tenkjer å lage til stokkebåt.

[[Fil:Grøssæ 1979.jpg|miniatyr|venstre|Utsikt nordover Grøssæ frå turløypa til AAT over [[Rjupetoheii]] i 1979. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]

[[Fil:Gardefjell 9 juli 2016.jpg|miniatyr|høyre|Gardefjellet vest for søndre delen av Grøssæ teke frå båt 9 juli 2016. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]

[[Fil:Grøssæstøylen 8 juli 2018.jpg|miniatyr|venstre|Søndre Grøssæstøylen teke frå båt 8 juli 2018. AAT løypa går over støylsvollen. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]

[[Fil:Nordre Grøssæstøyl 1984.jpg|miniatyr|høyre|Nordre Grøssæstøylen i 1984. AAT løypa går over støylsvollen. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]

== Turløype ==
Den merka nord-sørgåande turløypa til [[Aust-Agder Turistforening]] (AAT) mellom [[Bykle]] og [[Åmli]] passerer forbi Grøssæ på austsida av vatnet.

== Fornminner ==
Langs heile Tovdalsvassdraget er det funne spor etter menneskeleg aktivitet frå både eldre og yngre steinalder. Ved Grøssæ er det mellom anna funne ein buplass med restar av steinkol frå eldre steinalder.<ref>[[Johan Christian Frøstrup]] (red.), ''[[Vandringer i Setesdal Austhei]]'', Friluftsforlaget, 2014, side 257 og side 260-261</ref>

== Naturreservat ==
21. juni 2019 blei eit område vest for Grøssæ over Gardefjellet og området sørover mot [[Topsæ]] og nordover til [[Straumsfjorden]] verna og fekk namnet [[Gardefjellet naturreservat]].

== Referansar ==
<references/>

== Kart ==
*[https://norgeskart.no/#!?project=norgeskart&layers=1002&zoom=12&lat=6564879.58&lon=92532.15 Norgeskart.no]
[[Kategori:Åraksbø]]
[[Kategori:Vatn i Bygland]]
[[Kategori:Vatn i Fyresdal]]
[[Kategori:Tovdalsvassdraget]]

Grøssæ

2024-05-07T20:28:02Z

Knu-eldh:

'''Grøssæ''' er eit stort vatn i [[Setesdal Austhei]] (721 moh.), på grensa mellom [[Bygland]] og [[Fyresdal]]. Lengda er fem kilometer. Arealet er 4,32 kvadratkilometer. Ut av vatnet og sørover til [[Topsæ]] renn [[Grønåne]]. Grøssæ er såleis ein del av [[Tovdalselva|Tovdalsvassdraget]]. Då det blei drive tømmerfløyting i Tovdalselva, blei Grøssæ regulert med [[Grøssæstemmen]]. Storeli er ein gamal støyl i syndre enden av Grøssæ. Her er opptak fra denne støylen i NRK serien om Olav på Kvitt [https://tv.nrk.no/serie/olav-paa-kvipt/sesong/2/episode/4/avspiller Opptak 1] og [https://tv.nrk.no/serie/olav-paa-kvipt/sesong/3/episode/3/avspiller Opptak 2 ]. I opptak 2 feller dei ei fure som dei tenkjer å lage til stokkebåt.

[[Fil:Grøssæ 1979.jpg|miniatyr|venstre|Utsikt nordover Grøssæ frå turløypa til AAT over [[Rjupetoheii]] i 1979. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]

[[Fil:Gardefjell 9 juli 2016.jpg|miniatyr|høyre|Gardefjellet vest for søndre delen av Grøssæ teke frå båt 9 juli 2016. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]

[[Fil:Grøssæstøylen 8 juli 2018.jpg|miniatyr|venstre|Søndre Grøssæstøylen teke frå båt 8 juli 2018. AAT løypa går over støylsvollen. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]

[[Fil:Nordre Grøssæstøyl 1984.jpg|miniatyr|høyre|Nordre Grøssæstøylen i 1984. AAT løypa går over støylsvollen. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]

== Turløype ==
Den merka nord-sørgåande turløypa til [[Aust-Agder Turistforening]] (AAT) mellom [[Bykle]] og [[Åmli]] passerer forbi Grøssæ på austsida av vatnet.

== Fornminner ==
Langs heile Tovdalsvassdraget er det funne spor etter menneskeleg aktivitet frå både eldre og yngre steinalder. Ved Grøssæ er det mellom anna funne ein buplass med restar av steinkol frå eldre steinalder.<ref>[[Johan Christian Frøstrup]] (red.), ''[[Vandringer i Setesdal Austhei]]'', Friluftsforlaget, 2014, side 257 og side 260-261</ref>

== Naturreservat ==
21. juni 2019 blei eit område vest for Grøssæ over Gardefjellet og området sørover mot [[Topsæ]] og nordover til [[Straumsfjorden]] verna og fekk namnet [[Gardefjellet naturreservat]].

== Referansar ==
<references/>

== Kart ==
*[https://norgeskart.no/#!?project=norgeskart&layers=1002&zoom=12&lat=6564879.58&lon=92532.15 Norgeskart.no]
[[Kategori:Åraksbø]]
[[Kategori:Vatn i Bygland]]
[[Kategori:Vatn i Fyresdal]]
[[Kategori:Tovdalsvassdraget]]

Om Fisstøyl i Finndalen

2024-03-10T13:50:02Z

Knu-eldh:

I denne artikkelen ''Om Fisstøyl i Finndalen'' er det teke med to artiklar som omhandlar støylslivet på Fisstøyl i [[Finndalen]]. '' Kveld på Fetstøyl'' er ein artikkel som [[Bjørn T. Aakre]] skreiv i [[Jol i Setesdal 1972]]. Far til Bjørn, [[Torleiv B. Aakre]], skreiv ein artikkel i Agder Tidend frå Fisstøyl i 1927 som hadde tittel ''Fraa Finndalen, Festøyl''. Den siste artikkelen kan ein finne i boka [[Meir gamalt or Sætesdal III]] av [[Olav M. Holen]]. Men ikkje mange år etter at folk slutta med støylsdrift i Finndalen, vart Fisstøyl og fleire andre støylar liggjande under vatn.

== Supplement til artiklane ==

Av [[Knut Eldhuset (1958)]]

Det blir brukt fleire skrivemåtar for støylen i [[Finndalen]] det blir fortalt om. [[Torleiv B. Aakre]] skriv Festøyl og [[Bjørn T. Aakre]] skriv Fetstøyl. I andre samanhengar kan ein finne Fisstøyl slik som ein seier i daglegtale. I 1963 blei det bygd kraftverk i Finndalen og store område vart demd ned slik at tre atskilde vatn [[Raudvatnet]], [[Fisstøylvatnet]] og [[Hovatn]] blei ein samanhengande innsjø, [https://www.skagerakkraft.no/kraftverk/kraftverksoversikt/haukrei/ Torsdalsmagasinet]. Magasinet kan regulerast mellom 685 og 706 moh. Det var nok ei stor sorg for alle som hadde opplevd støylslivet rundt desse tre vatna. Tenk å sjå dei store fagre støylsvollane og heiegarden [[Torsdalen]] drukne i vatnet. Men nokre støylar, slik som Håvestøyl, låg trygt høgt oppe i lia.

Bjørn fortel om ein overlækjar som var mykje i Finndalen. Han heitte [https://no.wikipedia.org/wiki/Sofus_Widerøe Sofus Wiederøe] og omkom i ei flyulykke. Han var onkel til flygaren [https://no.wikipedia.org/wiki/Arild_Widerøe Arild Wiederøe] som var pilot i flyet som styrta i Bunnefjorden utanfor Oslo. Arild Wiederøe var med og grunnla Wiederøes flyveselskap. Torleiv B. Aakre fortel i boka Meir gamalt or Sætesdal III om då bror til Arild, [https://no.wikipedia.org/wiki/Viggo_Widerøe Viggo Wiederøe], var på besøk med fly som landa på Fisstøylvatnet Olsokdagen i 1935. Viggo blir rekna for å vere stiftaren av Wiederøes Flyveselskap og ein av pionerane i norsk luftfart.

[[Fil:B1 Torsdalsmagasinet.jpg|miniatyr|venstre| (Bilete 1) Kartet viser Torsdalsmagasinet som opphaveleg var tre vatn, Raudvatnet, Fisstøylvatnet og Hovatn. {{Byline|Norgeskart}}]]

[[Fil:B2 Torsdalsdammen.jpeg|miniatyr|høyre| (Bilete 2) Dette er Torsdalsdammen teke i 1979. {{Byline| [[Knut Eldhuset (1958)]] }}]]

[[Fil:B3 Fisstøylvatnet.jpeg|miniatyr|venstre| (Bilete 3) Dette bilete er teke i 1981 over Fisstøylvatnet. {{Byline| [[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]

[[Fil:B4 Teikning Fissstøyl.jpeg|miniatyr|høyre| (Bilete 4) Fisstøyl teikning. {{Byline|Teikning av [[Bjørn T. Aakre]] }}]]

[[Fil:B5 Foto Fisstøyl.jpeg|miniatyr|venstre| (Bilete 5) Fotografi av Fisstøyl. {{Byline|Knut O. Aakre/Setesdalsmuseet}}]]

[[Fil:B6 Fam Aakre.jpeg|miniatyr|høyre|(Bilete 6) Ein del av familien på Nordigard Åkre ved bueveggen. {{Byline|Frå Setesdalsmuseet}}]]

[[Fil:B7 Torleiv B m fleire.jpeg |miniatyr|venstre|(Bilete 7) Gode grannar på veg til Finndalen. {{Byline|Frå [[Bjug Åkre]]}}]]

[[Fil:B8 Håvestøyl bu.jpeg|miniatyr|høyre|(Bilete 8) Folk og buskap på Håvestøyl i 1946. {{Byline|Frå [[Birgit Eldhuset]]}}]]

(Bilete 1) Viser kart av Torsdalsmagasinet som før oppdemminga var dei tre vatna Raudvatnet, Fisstøylvatnet og Hovatn. Fisstøyl er avmerka i nedre venstre hjørne og elva Opte er markert. Håvestøyl er også markert.

(Bilete 2) Torsdalsdammen teke frå nordsida. Like ved låg garden [[Torsdalen]] som strauk med under oppdemminga i 1963. På Bilete 1 er dammen merka av i nedre høgre hjørne på kartet.

(Bilete 3) Slik såg Fisstøylvatnet ut i første del av juli 1981. Vatnet er merkeleg nok nesten fullt så tidleg på sommaren. Vatnet i framgrunnen gøymer den gamle Fisstøyl, og akkurat i dette området renn elva Opte inn i vatnet. Til venstre i kanten av skogholtet kan ein skimte eit par hytter som er bygd opp etter oppdemminga.

(Bilete 4) Teikning av Bjørn T. Aakre av Fisstøyl. Det var 5 eigarar frå Åkresgardane som hadde buer her. Bjørn T. Aakre budde på [[Nordigard Åkre]] saman med systera Inger som er med på Bilete 6.

(Bilete 5) Fotografi av Fisstøyl ein gong føre oppdemminga. Ein ser elvefaret av Opte over støylen ned til Fisstøylvatnet. Biletet står på side 187 i Meir gamalt or Sætesdal III og er knytta til artikkelen av Torleiv B. Åkre: Fraa Finndalen, Festøyl (side 186-189).

(Bilete 6) Fotografi ved bueveggen på Fisstøyl. Heilt til venstre står Birgit O. Aakre (1860-1946) som var kona til [[Bjug Torleivson Aakre]] (1849-1939). Så er det tre av ungane deira: [[Ånund B. Åkre]] (1889-1985), Inger Åkre (1893-1983) og [[Torjus Åkre]] (1897-1990). Biletet står på side 188 i Meir gamalt or Sætesdal III og finst på Setesdalsmuseet. Dersom me seier at Torjus er 4 år, er biletet teke i 1901. Denne bua høyrer då sikkert til [[Nordigard Åkre]].

(Bilete 7) Her er det gode grannar som er på støylsveg sommaren 1916. Det er ved Fisstøylvadet på Midtfjøddi der vegen gjekk til Fisstøyl. Det er Torleiv B. Åkre frå venstre. Så er det Kristoffer (Stoffer) Viki og Kjetil O. Rike.Torleiv B. Åkre var eldst av ein syskenflokk, men han blei ikkje eigar av Nordigard Åkre. Sonen Bjug T. Åkre (1909-1972) overtok i 1932 etter bestefaren [[Bjug Torleivson Aakre]]. Biletet står på side 184 i Meir gamalt or Sætesdal III.

(Bilete 8) Her er eit bilete teke i 1946 frå Håvestøyl som er nabostøylen til Fisstøyl. Den ligg på austsida av Fisstøylvatnet (sjå Bilete 1). I 1940 kjøpte [[Ånund B. Åkre]] gnr 45 Rike bnr. 7 Skumstein som hadde støylen Håvestøyl. Ånund hadde vakse opp på Nordigard Åkre. Jentene til høgre i biletet er døtrene til Ånund, [[Birgit Eldhuset|Birgit]] og Tone (1929-2011) (gift Røysland).

==Kjelder==
*Bjørn T. Aakre ''Kveld på Fetstøyl'', [[Jol i Setesdal 1972]].
*Olav M. Holen ''Meir gamalt or Sætesdal III'',''Fraa Finndalen, Festøyl'' av Torleiv B. Aakre i Agder Tidend 1927.
*[[Alfred Ryningen]]: [[Valle kommune IV Gards- og ættesoge Valle]] side 108-110.

== Kart ==
[https://norgeskart.no/#!?project=norgeskart&layers=1002&zoom=11&lat=6587094.37&lon=84967.60 Norgeskart.no]

==''Kveld på Fetstøyl''==

Av [[Bjørn T. Aakre]], [[Jol i Setesdal 1972]]

Fetstøyl i [[Finndalen]] var ein kjær stad for dei fem bøndene på Aakre, som hadde støylen og buene der. Men då denne støylen vart sett under vatn med store oppdemmingar i Finndalen, miste me alt dette vene. Den store stemmen ved Rakkefoss, litt ut for heiegarden [[Torsdalen]], sette store delar av Finndalen under vatn i året 1963.

Fire av eigarane på Fetstøyl hev sett opp buene på ny, og so pass langt inn på land at stemmvatnet ikkje tek deim. Det Finndalsbrevet som kjem nedanfor er skrive for mange år sidan. Då blømde støylslivet der inne i Finndalen. Ein minnest med glede og takk dei gilde stunder der, mellom far og mor og syskin, og alle sine kjende og kjære. Hest, ku og kalv, sette ogso sin farge på det herlege støylslivet.

Fetstøyl er ein uneleg stad som ligg 1 1/2 mil inn på austheii frå Valle, Setesdal. Ei elv som heiter Opte byter støylen i tvo. I denne elvi var det ei oppgangsag som vart saga mykje bord på i tidi framover til 1870 til 80 åri.

Sumarsdag er det uneleg og gildt å vera på støylen når buskap og folk er samla. Lid og fjell, skog og vatn gjer det heile so stemningsfullt og lokkande. Når det lid mot kveld og soli held på og sig ned over Ørnefjellet i vest vert alt so stilt og fredfullt. Kyrne er komne heim or skogen. Kveldstellet er undangjort. Her og der ut over støylen og ved buene ligg ku og kalv og kviler. «Aakrei», bjøllekui, må av og til taka seg ein tur til buedøri, der fær ho ei ekstra klype salt av matmor. Endå om soli er gladd er luft metta av varme etter ein blank og solfull dag.

Eg ruslar burt over støylsvollen og set meg på ein stein, og tankane vert forma i ord:

Kor det er gildt og på støylen vera,
når gode tankar i hug ein bera.
På støylsvoll er det so gildt å gå,
i sinn og tankar ein ro kan få.

Og Fetstøylvatnet det ligg og blinkar,
i avdagselden det roleg vinkar.
I vatnet speglar seg nut og fjell,
der skuggen klårt ned i djupet fell.

Og Storefjellet det høgt seg spanar,
og kruna høgt i mot himlen tanar.
Det skodar ut over dal og dæld,
med skuggar myrke i lidi fell.

Og Opte-elvi so ljuvt det susar,
i mellom steinar og svad ho brusar.
Den låten er meg so kjend og kjær,
når eg til susen der lyda fær.

So mange minne dei på no strøymer,
i minnekransen eg på dei gøymer.
Frå bufardag og frå bufarkveld,
eg hugsa må det på denne kveld.

Ja, det er gildt å lata tankane leika. Minne på minne kjem strøymande. Burte i kanten av støylen stend stova etter overlækjar Sofus Wiederøe. Det var ein folkekjær mann, som me støylsfolk fekk stor vyrdnad for. Sumaren 1934 høvde det slik at eg var i Finndalen heile sumaren. Eg vart då godt kjend med Widerøe, og han kom ofte på vitjing til oss i bui. Han fekk greida på at eg sysla litt med skriving. «Du», sa han. «No skal du skriva litt om Vond-Orm Viki som du hev så god kjennskap til. Når eg reiser tilbake til Oslo skal eg taka det med og få stykket inn i «Tidens Tegn», eller «Aftenposten» ». Du kan veta eg vart ihuga og gjekk i gang med arbeidet med ein gong. Fyrr me skildest den kveld laut me lova å fylgje Widerøe, bror hans, og ei tenistgjente frå Fyresdal, som han hadde hjå seg, ut på Storeholmen, for å sjå staden der Orm Viki livde som fredlaus mann i heile 3 år.

Det vart avtala kvelden me skulde taka denne turen, og det var ei gild reis, som endå stend klårt i minnet.

Sumaren 1937 var siste gong Widerøe var i Finndalen. Fram på hausten same året kom det melding om at Wiederøe og kona hadde sett til i ei flygeulukke saman med føraren på Oslo hamn.

Frå Fetstøyl vil me deg lækjar minnast,
om ikkje lenger du der vil finnast.
Me hugsa vil deg for venskap stor,
i dine fotefar gleda stor.

==''Frå Finndalen, Festøyl''==

Av [[Torleiv B. Aakre]], Agder Tidend 1927

No hev me vore ei heil stund i Finndalen, med buskapen — og det hev vore eit framifraa godt beite, so dei kjem mette og gode heimatt um kveldane og gjev mjølk i ringja (mjølkekar av tre med hank på).

Det vart umlag fjortan dagar seinare me fekk flytje paa heidi iaar enn vanlegt. Dei varme dagane i fyrsten av juli fekk snjoren til aa vika og graset til aa gro, — so det vart inkje lenge fyrr buskapen fekk mat, so dei mette og vælnøgde gjorta um kvelden, utanfor budøri, — og tenkte paa dei kalde sultedagane heime i dalen, tidlegare paa vaaren. Ja, sant aa seia fekk dei svelta, og det so mykje livet tolde. Um kveldane aat dei bygghalm som det skulle vera heimehøy.

Det er eit storfelt syn naar den eine buferdi etter den andre dreg yver heidi den same veg, og førarane i flokk og fylgje, med ruskeklyvjar (ting ein trong ha med seg på støylen) paa hesteryggen med mat og klæde og elles alt ein treng. Men det verste er den som vert med kalvane. Ja, den som hev freista aa faa dei yver heidarne veit eg eg vil sanna, at grisen er inkje mangetider verre, um han hev ord for aa vera av dei vrangaste dyr me hev.

Finndalen ligg halvonnor mil aust på heidi fraa Valle, der storparten av bøndene paa austsida av Otra hev støylane. Naar ein veit at kvar gard hev sin støyl — ja, mange hev endaa tvo, som dei slær annakvart aar (det kallar ein å kvile slåtta), so vil aale som les dette skyna, at der er mange støylar. Det vanlege er, at paa kvar gard er der tri, fire bønder, —ja, paa sume er der fleire.

[[Kategori:Valle]]
[[Kategori:Kulturminner i Valle]]
[[Kategori:Avisutklipp fra eldre tider]]
[[Kategori:Historie]]

Finndalen

2024-01-27T18:01:37Z

Knu-eldh:

[[Fil:Fisstøylvatnet.jpg|miniatyr|høyre|Fisstøylvatnet i Finndalen. {{Byline|Valle kommune}}]]
'''Finndalen''' er eit dalføre som går i nord-sørleg retning mellom [[Valle]] i [[Setesdal]] og [[:no:Fyresdal|Fyresdal]] i [[:no:Telemark|Telemark]], sør for [[Fylkesveg 45]] mellom [[Rotemo]] og Dalen i Telemark. Høgda over havet er kring 690 meter rundt [[Fisstøylvatnet]].<ref>[[Leonhard Jansen]], ''Då det budde folk på heiane'', stykke i [[Jol i Setesdal 2001]], s. 20</ref> Gjennom Finndalen renn elva [[:no:Finndøl|Finndøl]], og lengst sør i dalen ligg det store [[Hovvatn (Valle)|Hovvatn-magasinet]]. Delar av Finndalen er såleis sett under vatn.

== Historie ==

Ein veit ut frå arkeologiske funn at områda rundt [[Hovvatn (Valle)|Hovvatn]], [[Fisstøylvatnet]] og [[Raudvatnet]] i Finndalen må ha blitt utnytta meir eller mindre samanhangande frå eldre til yngre steinalder.<ref>Leonhard Jansen og [[Alfred Ryningen]], ''[[Valle kommune VII, Kultursoge 1]]'', s. 22</ref> Ein veit også at det var fast busetnad i dalen frå folkevandringstida (400-500 e.Kr.) eller tidleg merovingartid (570-800 e.Kr.).<ref>''Vandringer i Setesdal Austhei'', side 308</ref> Segnet fortel at her levde både konge, prest og vanlege folk. Men noko kongssete har arkeologane enno ikkje funne. [https://lokalhistoriewiki.no/index.php/Svartedauden Svartedauden] (1349-1350) og andre forhold gjorde at dalen etterkvart vart avfolka. Den siste faste busetnaden i dalen tok slutt i 1880-åra. Då gjekk heiegarden [[Torsdalen]] ut av historia. Men stølsdrifta heldt fram i mange år etter det. Finndalen var den viktigaste støls- og slåttedalen for bøndene i Valle.<ref>''Vandringer i Setesdal Austhei'', side 308-310</ref> Hovstøylane ved Hovvatn, Funnestøyl, Viki, [[Ækra]], [[Gamasbø]], Nyestøyl, Gjuvasstøylen og [[Fitstøyl]] var nokre av desse støylane. «Dei siste kyrne tusla heim or Finndalen så seint som i 1961», skriv Leonhard Jansen i eit stykke om Finndalen i [[Jol i Setesdal 2001]]. Den kjende [[Bispevegen]] mellom Valle og Fyresdal gjekk gjennom Finndalen. Her kan du lese meir [[Om Fisstøyl i Finndalen]].

== Kjelder ==
*[[Johan Christian Frøstrup]] (red.), ''[[Vandringer i Setesdal Austhei]]'', Friluftsforlaget, 2014, side 20 og side 307-311

== Litteratur ==
*[[Bispevegen gjennom Finndalen]]
*[[Leonhard Jansen]], ''Då det budde folk på heiane'', stykke i [[Jol i Setesdal 2001]], side 20-23

== Eksterne lenker ==
*[https://lokalhistoriewiki.no/index.php/Kyrkjeholmen_i_Finndalen Om Kyrkjeholmen i Finndalen og Finndalen elles på lokalhistorieviki.no]

== Referansar ==
<references>

</references>

==Kart==
{{#display_points: 59.19546079086715,7.698051454208326~Finndalen|type=terrain| zoom=11}}

[[Kategori:Daler]]
[[Kategori:Valle]]

Fisstøylvatnet

2024-01-01T10:35:27Z

Knu-eldh:

[[Fil:Fisstøylvatnet.jpg|thumb|Fisstøylvatnet]]

'''Fisstøylvatnet''' ligg lengst aust i [[Valle kommune]]. Det har utløpet gjennom elva [[Finndøl]] i [[Fyresdal|Fyresdal kommune]]. Det er ein del av Arendalsvassdraget. Vatnet ligg på 707 moh, er 6,82 km² i areal og har ein omkrets på 24,51 km. Fisstøylvatnet er regulert og fallhøgda til Haukrei kraftverk er 103 meter.

Arendals Vassdrags Brugseierforening fekk konsesjonen for regulering av Fisstøylvatnet 7. april 1961 for ein periode på 60 år, men det er høve til å kreve revisjon av konsesjonsvillkåra etter 50 år. I 1998 blei reguleringskonsesjonen gjort evigvarande.

==Dikt==
;[[Tarald Kjetilsson Nomeland]] (1900-1987) skreiv dette diktet om Fisstøylvatnet:
:Eg Fisstøylsvatnet frå liin skoar,
:eg høyrer bjøddo å båneljoa.
:Eg høyrer støylsjenton syng å kve,
:å eg høyrer buskapen røkkjer ne.

:Eg høyrer heimefokk ifrå nuten,
:an huvar kveljande, Åkresguten.
:Det svorar att ifrå kvær ei bu,
:så da æ nog venta ti heis må tru.

:Eg langt tibake meg site drøymer,
:å tunge tankane på meg strøymer.
:På desse støylo i gåmo ti
:hav da stræva mange av fædro mi.

:Eg ser ti Flossli på austelene,
:å mange støyla som lyse vene.
:Om nokle år æ vel alt i kav,
:å Neire Finndalen æ eit hav.

:Itt Kyrkjehomen var barr a minne
:å Storehome æ ur å finne.
:Der Støylefiti som namnet bar,
:ligg djupt på botne i Finndalshav.

:Visst kan nog kraftverkji gjæve vere,
:men hardt mæ bygda å hei da fere.
:Da lage dala ti daue hav,
:å da leggje skoga å mark i grav.

:Men inkje nyttar det sitje klage,
:da kom kje atte dei gamle dage,
:Eg au må slutte mi såre song
:å skoe Fisstøyl for seiste gong.

==Kart==
{{#display_points: 59.21988, 7.705536|type=terrain|zoom=12}}

==Kjelder og eksterne lenker==
*[http://no.wikipedia.org/wiki/Fisst%C3%B8ylvatnet Fisstøylvatnet på Wikipedia]
*[http://www.valle.kommune.no/Modules/article.aspx?ObjectType=Article&Article.ID=1980&Category.ID=1145 Om revisjonssaka hos Valle kommune]
*[https://www.yr.no/sted/Norge/Aust-Agder/Valle/Fisst%C3%B8ylvatnet/ Fisstøylvatnet hos yr.no]

[[Kategori:Valle]]
[[Kategori:Vatn i Valle]]

Fil:B3 Fisstøylvatnet.jpeg

2024-01-01T10:33:05Z

Knu-eldh:

== Skildring ==
Fisstøylvatnet i 1981
[[Kategori:Bilder av Knut Eldhuset (1958)]]
[[Kategori:Vatn i Valle]]
[[Kategori:Bilder fra 1981]]

Fil:B2 Torsdalsdammen.jpeg

2023-12-31T15:37:52Z

Knu-eldh:

== Skildring ==
Torsdalsdammen i 1979== Beskrivelse ==
[[Kategori:Bilder av Knut Eldhuset (1958)]]
[[Kategori:Valle]]
[[Kategori:Fyresdal]]
[[Kategori:Kraftverk]]
[[Kategori:Dammer]]]
[[Kategori:Bilder fra 1979]]

Fil:B2 Torsdalsdammen.jpeg

2023-12-31T15:36:55Z

Knu-eldh:

== Skildring ==
Torsdalsdammen i 1979== Beskrivelse ==
[[Kategori:Bilder av Knut Eldhuset (1958)]]
[[Kategori:Valle]]
[[Kategori:Kraftverk]]
[[Kategori:Dammer]]]
[[Kategori:Bilder fra 1979]]

Jol i Setesdal 1972

2023-12-31T14:58:59Z

Knu-eldh:

[[Fil:Jol i Setesdal 1972.jpg|thumb|Teikning av [[Olav Bjørgum]] på forsida.]]
'''Jol i Setesdal 1972''' vart gjeve ut av mållaga i [[Evje og Hornnes Mållag|Evje og Hornnes]], Bygland og Valle. Heftet var redigert av eit skriftstyre. Her sat [[Torleiv H. Bjørgum]], [[Paal Vollen]] og [[Torbjørn Hansen]]. Heftet hadde 40 sider og kosta 6,50 kroner. Dette var 11. årgang av ''[[Jol i Setesdal]]''.

==Innhald==
{| class="wikitable sortable"
|-
! Forfattar !! Tittel !! Side
|-
| [[Såvi Rysstad]] || Kyrkjeklokka || 2
|-
| [[Hallvard Eldhuset]] || Prolog til [[Setesdalsstemna]] i Grendi || 4
|-
| [[Torbjørn Hansen]] || Hornnes-ætt med kunstnargjevnad [ [[Salve Birkås]] ] || 6
|-
| [[Jon Løyland]] || [[Setesdals ungdomsskule]] || 7
|-
| [[Torleiv H. Bjørgum]] || Slått og stev i Setesdal || 10
|-
| [[Torleiv H. Bjørgum]] || [[Knut Sigurdson Heddi]] || 11
|-
| [[Olav T. Borgi]] || Hardingfela || 12
|-
| [[Magne Barane]] || Søk stilla || 12
|-
| [[Magne Barane]] || Lys || 12
|-
| [[Bjørn Aakre]] || [[Om Fisstøyl i Finndalen|Kveld på Fetstøyl]]|| 13
|-
| || [[Setesdalsstemna]] i Grendi || 14
|-
| || Ung prisvinnar frå Hornnes [Eivind Hauglid] || 14
|-
| [[Jorunn Fjermestad]] || Haugeteddan på Sordal || 15
|-
| [[Engvald Bakkan]] || Dr. Lassen i Bygland 1845-1856<br /> [ [[Henrik Andreas Zetlitz Lassen]] ] || 16
|-
| [[Paal Vollen]] || Spelemenn i Setesdal || 18
|-
| [[Paal Vollen]] || Setesdølen [https://lokalhistoriewiki.no/wiki/Knut_O._B%C3%B8_(1896%E2%80%931944) Knut Bø] sin siste frie julekveld. Attersyn over innsats, mot og lagnad frå krigsåra || 19
|-
| [[O.S.B]] || Heimkoma || 20
|-
| [[Gjermund Hovet]] || [[Daniel Oddeskar]] og bjørnen || 21
|-
| || Setesdalslaget i Amerika helsar Jol i Setesdal || 23
|-
| [[Olav Bjørgum]] || Hyljebrokkrennet || 24
|-
| [[Jorunn Fjermestad]] || Minne frå Hjuringdagane || 26
|-
| [[Torleiv H. Bjørgum]] || Farkadden || 28
|-
| [[Torleiv H. Bjørgum]] || Brokkereguleringi || 29
|-
| [[O.O. Uleberg]] || Stenuven i Ulebergfjellet || 30
|-
| [[Aamund Lintoft]] || Lisle Hæge || 30
|-
| || Bilete frå Setsdal || 31
|-
| || Lysløypeopning i Bygland || 32
|-
| || Lefsebaking og jolehøgtid || 32
|-
| || Jol på Setesdalen sitt tak || 33
|-
| || Kjempefisk frå Byglandsfjorden til jolebordet || 33
|-
| || Annonsar || 33-38, omslaget
|}


{|align="center" style=" white-space: nowrap; border:1px solid #808080;"
|-
|[[Jol i Setesdal 1971|Førre nummer]] ||
||'''''{{PAGENAME}}'''''<br /><center>'''''[[Jol i Setesdal]]'''''</center>||
||[[Jol i Setesdal 1973|Neste nummer]]
|}

[[Kategori:Jol i Setesdal|1972]]
[[Kategori:1972]]
[[Kategori:Evje og Hornnes i bokhyllen]]
[[Kategori:Bygland i bokhyllen]]
[[Kategori:Valle i bokhyllen]]
[[Kategori:Bykle i bokhyllen]]
[[Kategori:Sirdal i bokhyllen]]

Knut Eldhuset (1958)

2023-12-30T14:45:27Z

Knu-eldh:

{{Person | bilde =Knut Hallvardson Eldhuset.jpg | bildetekst = Knut Hallvardson Eldhuset| fdag =27 | fmåned =11 | får = 1958| ddag = | dmåned = | dår = | Samtykke= ja}}
[[Fil:Knut Eldhuset og vasshjulet.jpg|miniatyr|venstre|Knut med vasshjulet i [[Kattedalsbekken]]. {{Byline|[[Hallvard Eldhuset]]}}]]
[[Fil:Eldhuset år1965 bnr 5 6 3.jpg|miniatyr|høyre|Nordgarden bnr 2 og Eldhuset bnr 5,6, og 3. Bnr. 1 er utanfor venstre biletkant{{Byline|[[Hallvard Eldhuset]]}}]]
'''Knut Eldhuset''' (fødd 27. november 1958) er [https://no.wikipedia.org/wiki/Forsker forsker I ] , [https://no.wikipedia.org/wiki/Doctor_scientiarum dr. scient.], tilsett ved [https://www.ffi.no/no/Sider/default.aspx/ Forsvarets forskningsinstitutt (FFI)] på Kjeller, avdeling Sensor- og overvåkingsystemer.

== Utdanning og karriere ==
Han gjekk reallina på [[Hornnes gymnas]] 1974-1977 og studerte realfag ved Universitetet i Oslo (UiO) 1978-1983. Han studerte matematikk, kjemi, fysikk og informatikk og tok hovudfag (cand. scient.) i eksperimentell kjernefysikk ved [https://www.mn.uio.no/fysikk/forskning/om/infrastruktur/Syklotronlaboratoriet/ syklotronlaboratoriet ved UiO]. Han vart tilsett ved FFI i september 1983 og har heile tida fram til i dag jobba med satellitt radar der matematikk og fysikk er viktigaste grunnlagsfag. Han gjennomførte doktorgradsarbeidet medan han jobba ved FFI og tok doktorgraden i fysikk som 28 åring ved [https://uit.no/utdanning/program?p_document_id=559055 Universitetet i Tromsø]. Rettleiaren hans var [[:no:Kaare Aksnes|Kaare Aksnes]]. I fleire år på 1990 talet var han sensor ved Norges Tekniske Høgskole (NTH) i faget satellitt fjernmåling. Han fekk opprykk til forsker I ved FFI i 1994 og FFIs kommunikasjonspris i 2012 for arbeid i ei NATO gruppe.

Knut bruker avansert matematisk analyse til å rekne på fysikken i forskjellige satellitt radar system og lagar algoritmer som kan programmerast i ein datamaskin. Det er likningar for å rekne ut kvar satellitten går i bane rundt jorda og korleis radar bylgjene forplantar seg med lyshastigheten frå satellitten til jorda og tilbake. Så er det matematiske likningar for å tolke det som radar bylgjene reflekterer frå jordoverflata. Arbeidet Knut har gjort ved FFI har vore nyttig i mange nasjonale prosjekt og i Europeisk forsvarsforskning og for den Europeiske romfartsorganisasjonen [https://www.esa.int/ ESA] (Euoropean Space Agency). I 1993 jobba han eit heilt år for ESA for å analysere nye radar system for satellitt. Algoritmer har blitt kommersialisert av Kongsberg gruppa og eksportert internasjonalt. Kongsberg Satellite Services i Tromsø ([https://www.ksat.no/ KSAT]) tek ned signal frå satellittar som har fanga opp radar refleksar og lagar ein slags bilete. Forsvaret brukar desse bileta for overvåking av feks skipstrafikk. Heile tida ved FFI har han publisert i internasjonale tidsskrift.

== Familie ==
Knut er son til [[Birgit Eldhuset|Birgit]] og [[Hallvard Eldhuset]] og voks opp i [[Eldhuset]] bnr 5. Han er bror til [[Ånund Eldhuset|Ånund]] og [[Torgrim Eldhuset|Torgrim]]. Han er etterkomar etter Eidsvollsmannen [[Olav Knutsson Tveiten]] som var tipp tipp oldefar til Birgit. Forskartrongen melde seg tidleg, og den fekk han f.eks. tilfredstilt i Kattedalsbekken rett nedom huset.

Han er gift med [[Anne-Cathrin Eldhuset|Anne-Cathrin]] (f Jarl). Ho er sjukepleiar og tenesteleiar ved Nittedal legevakt. Dei har budd i Nittedal sidan 1985 og har tre døtrer: Ingrid (1988) er siviløkonom, Aase (1990) er psykolog og Solveig (1991) er sjukepleiar. I fritida er han på turar i skog og mark med familien. Han syter for å halde seg i god fysisk form med springing eller skiturar. Når det er bar mark blir det opp til 50 km i veka med springing og i løpet av vinteren kan det bli 1200-1500 km på ski pluss 20 km springing i veka.

{{Ahnentafel top}}
{{Ahnentafel-compact5
|style=font-size: 90%; line-height: 110%;
|border=1
|boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0;
|boxstyle_1=background-color: #fcc;
|boxstyle_2=background-color: #fb9;
|boxstyle_3=background-color: #ffc;
|boxstyle_4=background-color: #bfc;
|boxstyle_5=background-color: #9fe;
|1 = Knut Hallvardson Eldhuset 1958-
|2 = [[Hallvard Eldhuset|Hallvard Torgrimson Eldhuset]] 1914-1976
|3 = [[Birgit Eldhuset|Birgit Ånundsdtr. Åkre 1922-]]
|4 = Torgrim Vrålson Haugen 1884-1952
|5 = Jorånd Halvorsdtr. Eldhuset 1880-1956
|6 = [[Ånund B. Åkre|Ånund Bjugson Åkre]] 1889-1985
|7 = Birgit Bjørnsdtr. Kvestad 1899-1968
|8 = Vrål Kjetilson Haugen 1848-1925
|9 = Gro Ljotsdtr. Heistad 1855-1929
|10 = Halvor Sigurdson Rysstad 1835-1915
|11 = Jorunn Knutsdtr. Nomeland 1842-1933
|12 = [[Bjug Torleivson Aakre]] 1849-1939
|13 = Birgit Olsdtr. Heistad 1860-1946
|14 = Bjørn Olsson Kvestad 1863-1934
|15 = Birgit Olsdtr. Haugen 1863-1948
}}
{{Ahnentafel bottom}}

== Publikasjonar ==
*[https://app.cristin.no/search.jsf?t=Eldhuset&type=result&filter=person_idfacet~59879 Knut Eldhuset i Christin database over vitskaplege artiklar]
*[https://publications.ffi.no/nb/search?q=eldhuset Eit utval av Knut Eldhuset sine publikasjonar ved FFI]
*[https://ieeexplore.ieee.org/stamp/stamp.jsp?tp=&arnumber=7887754 Internasjonal artikkel (2017) med matematisk preg forfatta av Knut Eldhuset og med hans biografi]
*[https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01431161.2017.1320452 Internasjonal artikkel (2017) forfatta av Knut Eldhuset der Åraksbø er avbilda med satellitt radar]
*[https://ieeexplore.ieee.org/document/9829295 Internasjonal artikkel (2022) forfatta av Knut Eldhuset]

==Bibliografi:==
* Supplement til ''[[Ein arbeidsmann og ein fjellmann]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1946
* Supplement til ''[[Då ungguten Knut omkom under høykøyring på heia]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1971
* Supplement til ''[[Han døydde under Steinen]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1971
* Supplement til ''[[Då Kjetil Borgi sat fast som fugl i snare]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1971
* Supplement til ''[[Mannen som fall på slåtteteigen ved Austre Grunnevatn]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1971
* Supplement til ''[[Ei overnatting ved Hovatn]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1971
* Supplement til ''[[Guten som såg 2 mødre døy]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1972
* Supplement til ''[[Tankar i fotspora hans bestefar]]''. Artikkel ''[[Jol i Setesdal 1971]]'', s 17-18
* Supplement til ''[[PRÅMEN-163 år etter]]''. Artikkel ''[[Jol i Setesdal 1973]]''
* Supplement til ''[[Grensejegeren på Sørlandet]]''. Artikkel ''[[Fædrelandsvennen]]'', 1970
*[[Om Fisstøyl i Finndalen]] Supplement til ''Kveld på Fetstøyl''. Artikkel ''[[Jol i Setesdal 1972]]''
*[[Om Fisstøyl i Finndalen]] Supplement til ''Fra Finndalen, Festøyl''. Artikkel ''Agder Tidende 1927''

== Kjelder ==
*Basert på opplysningar frå Knut Eldhuset
*[[Alfred Ryningen]], ''[[Valle kommune IV Gards- og ættesoge Valle]]'', utgjeve av Valle kommune, 1987, side 108.
*[[Alfred Ryningen]], ''[[Valle kommune III Gards- og ættesoge Valle]]'', utgjeve av Valle kommune, 1987, side 215.
*[[Reidar Vollen]], ''[[Bygland gard og ætt]]'', bind V, utgjeve av Bygland kommune, 2008, side 400-404, 520.
*[https://www.ffi.no/publikasjoner/arkiv/satellittovervaking Historie om satellittovervåking ved FFI der Knut Eldhuset er omtala (side 18,24,27)]

{{DEFAULTSORT:Eldhuset, Knut}}
[[Kategori:Forskere]]
[[Kategori:Bilder av Knut Eldhuset (1958)]]
[[Kategori:Tveitens etterkommere]]
[[Kategori:Personer fra Bygland kommune]]
[[Kategori:Fødsler i 1958]]

Om Fisstøyl i Finndalen

2023-12-30T14:44:23Z

Knu-eldh:

I denne artikkelen ''Om Fisstøyl i Finndalen'' er det teke med to artiklar som omhandlar støylslivet på Fisstøyl i [[Finndalen]]. '' Kveld på Fetstøyl'' er ein artikkel som [[Bjørn T. Aakre]] skreiv i [[Jol i Setesdal 1972]]. Far til Bjørn, [[Torleiv B. Aakre]], skreiv ein artikkel i Agder Tidend frå Fisstøyl i 1927 som hadde tittel ''Fraa Finndalen, Festøyl''. Den siste artikkelen kan ein finne i boka [[Meir gamalt or Sætesdal III]] av [[Olav M. Holen]]. Men ikkje mange år etter at folk slutta med støylsdrift i Finndalen, vart Fisstøyl og fleire andre støylar liggjande under vatn.

== Supplement til artiklane ==

Av [[Knut Eldhuset (1958)]]

Det blir brukt fleire skrivemåtar for støylen i [[Finndalen]] det blir fortalt om. [[Torleiv B. Aakre]] skriv Festøyl og [[Bjørn T. Aakre]] skriv Fetstøyl. I andre samanhengar kan ein finne Fisstøyl slik som ein seier i daglegtale. I 1963 blei det bygd kraftverk i Finndalen og store område vart demd ned slik at tre atskilde vatn [[Raudvatnet]], [[Fisstøylvatnet]] og [[Hovatn]] blei ein samanhengande innsjø, [https://www.skagerakkraft.no/kraftverk/kraftverksoversikt/haukrei/ Torsdalsmagasinet]. Magasinet kan regulerast mellom 685 og 706 moh. Det var nok ei stor sorg for alle som hadde opplevd støylslivet rundt desse tre vatna. Tenk å sjå dei store fagre støylsvollane og heiegarden [[Torsdalen]] drukne i vatnet. Men nokre støylar, slik som Håvestøyl, låg trygt høgt oppe i lia.

Bjørn fortel om ein overlækjar som var mykje i Finndalen. Han heitte [https://no.wikipedia.org/wiki/Sofus_Widerøe Sofus Wiederøe] og omkom i ei flyulykke. Han var onkel til flygaren [https://no.wikipedia.org/wiki/Arild_Widerøe Arild Wiederøe] som var pilot i flyet som styrta i Bunnefjorden utanfor Oslo. Arild Wiederøe var med og grunnla Wiederøes flyveselskap. Torleiv B. Aakre fortel i boka Meir gamalt or Sætesdal III om då bror til Arild, [https://no.wikipedia.org/wiki/Viggo_Widerøe Viggo Wiederøe], var på besøk med fly som landa på Fisstøylvatnet Olsokdagen i 1935. Viggo blir rekna for å vere stiftaren av Wiederøes Flyveselskap og ein av pionerane i norsk luftfart.

[[Fil:B1 Torsdalsmagasinet.jpg|miniatyr|venstre| (Bilete 1) Kartet viser Torsdalsmagasinet som opphaveleg var tre vatn, Raudvatnet, Fisstøylvatnet og Hovatn. {{Byline|Norgeskart}}]]

[[Fil:B2 Torsdalsdammen.jpeg|miniatyr|høyre| (Bilete 2) Dette er Torsdalsdammen teke i 1979. {{Byline| [[Knut Eldhuset (1958)]] }}]]

[[Fil:B3 Fisstøylvatnet.jpeg|miniatyr|venstre| (Bilete 3) Dette bilete er teke i 1981 over Fisstøylvatnet. {{Byline| [[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]

[[Fil:B4 Teikning Fissstøyl.jpeg|miniatyr|høyre| (Bilete 4) Fisstøyl teikning. {{Byline|Teikning av [[Bjørn T. Aakre]] }}]]

[[Fil:B5 Foto Fisstøyl.jpeg|miniatyr|venstre| (Bilete 5) Fotografi av Fisstøyl. {{Byline|Knut O. Aakre/Setesdalsmuseet}}]]

[[Fil:B6 Fam Aakre.jpeg|miniatyr|høyre|(Bilete 6) Ein del av familien på Nordigard Åkre ved bueveggen. {{Byline|Frå Setesdalsmuseet}}]]

[[Fil:B7 Torleiv B m fleire.jpeg |miniatyr|venstre|(Bilete 7) Gode grannar på veg til Finndalen. {{Byline|Frå [[Bjug Åkre]]}}]]

[[Fil:B8 Håvestøyl bu.jpeg|miniatyr|høyre|(Bilete 8) Folk og buskap på Håvestøyl i 1946. {{Byline|Frå [[Birgit Eldhuset]]}}]]

(Bilete 1) Viser kart av Torsdalsmagasinet som før oppdemminga var dei tre vatna Raudvatnet, Fisstøylvatnet og Hovatn. Fisstøyl er avmerka i nedre venstre hjørne og elva Opte er markert. Håvestøyl er også markert.

(Bilete 2) Torsdalsdammen teke frå nordsida. Like ved låg garden [[Torsdalen]] som strauk med under oppdemminga i 1963. På Bilete 1 er dammen merka av i nedre høgre hjørne på kartet.

(Bilete 3) Slik såg Fisstøylvatnet ut i første del av juli 1981. Vatnet er merkeleg nok nesten fullt så tidleg på sommaren. Vatnet i framgrunnen gøymer den gamle Fisstøyl, og akkurat i dette området renn elva Opte inn i vatnet. Til venstre i kanten av skogholtet kan ein skimte eit par hytter som er bygd opp etter oppdemminga.

(Bilete 4) Teikning av Bjørn T. Aakre av Fisstøyl. Det var 5 eigarar frå Åkresgardane som hadde buer her. Bjørn T. Aakre budde på [[Nordigard Åkre]] saman med systera Inger som er med på Bilete 6.

(Bilete 5) Fotografi av Fisstøyl ein gong føre oppdemminga. Ein ser elvefaret av Opte over støylen ned til Fisstøylvatnet. Biletet står på side 187 i Meir gamalt or Sætesdal III og er knytta til artikkelen av Torleiv B. Åkre: Fraa Finndalen, Festøyl (side 186-189).

(Bilete 6) Fotografi ved bueveggen på Fisstøyl. Heilt til venstre står Birgit O. Aakre (1860-1946) som var kona til [[Bjug Torleivson Aakre]] (1849-1939). Så er det tre av ungane deira: [[Ånund B. Åkre]] (1889-1985), Inger Åkre (1893-1983) og [[Torjus Åkre]] (1897-1990). Biletet står på side 188 i Meir gamalt or Sætesdal III og finst på Setesdalsmuseet. Dersom me seier at Torjus er 4 år, er biletet teke i 1901. Denne bua høyrer då sikkert til [[Nordigard Åkre]]. Biletet står på side 188 i Meir gamalt or Sætesdal III.

(Bilete 7) Her er det gode grannar som er på støylsveg sommaren 1916. Det er ved Fisstøylvadet på Midtfjøddi der vegen gjekk til Fisstøyl. Det er Torleiv B. Åkre frå venstre. Så er det Kristoffer (Stoffer) Viki og Kjetil O. Rike.Torleiv B. Åkre var eldst av ein syskenflokk, men han blei ikkje eigar av Nordigard Åkre. Sonen Bjug T. Åkre (1909-1972) overtok i 1932 etter bestefaren [[Bjug Torleivson Aakre]]. Biletet står på side 184 i Meir gamalt or Sætesdal III.

(Bilete 8) Her er eit bilete teke i 1946 frå Håvestøyl som er nabostøylen til Fisstøyl. Den ligg på austsida av Fisstøylvatnet (sjå Bilete 1). I 1940 kjøpte [[Ånund B. Åkre]] gnr 45 Rike bnr. 7 Skumstein som hadde støylen Håvestøyl. Ånund hadde vakse opp på Nordigard Åkre. Jentene til høgre i biletet er døtrene til Ånund, [[Birgit Eldhuset|Birgit]] og Tone (1929-2011) (gift Røysland).

==Kjelder==
*Bjørn T. Aakre ''Kveld på Fetstøyl'', [[Jol i Setesdal 1972]].
*Olav M. Holen ''Meir gamalt or Sætesdal III'',''Fraa Finndalen, Festøyl'' av Torleiv B. Aakre i Agder Tidend 1927.
*[[Alfred Ryningen]]: [[Valle kommune IV Gards- og ættesoge Valle]] side 108-110.

== Kart ==
[https://norgeskart.no/#!?project=norgeskart&layers=1002&zoom=11&lat=6587094.37&lon=84967.60 Norgeskart.no]

==''Kveld på Fetstøyl''==

Av [[Bjørn T. Aakre]], [[Jol i Setesdal 1972]]

Fetstøyl i [[Finndalen]] var ein kjær stad for dei fem bøndene på Aakre, som hadde støylen og buene der. Men då denne støylen vart sett under vatn med store oppdemmingar i Finndalen, miste me alt dette vene. Den store stemmen ved Rakkefoss, litt ut for heiegarden [[Torsdalen]], sette store delar av Finndalen under vatn i året 1963.

Fire av eigarane på Fetstøyl hev sett opp buene på ny, og so pass langt inn på land at stemmvatnet ikkje tek deim. Det Finndalsbrevet som kjem nedanfor er skrive for mange år sidan. Då blømde støylslivet der inne i Finndalen. Ein minnest med glede og takk dei gilde stunder der, mellom far og mor og syskin, og alle sine kjende og kjære. Hest, ku og kalv, sette ogso sin farge på det herlege støylslivet.

Fetstøyl er ein uneleg stad som ligg 1 1/2 mil inn på austheii frå Valle, Setesdal. Ei elv som heiter Opte byter støylen i tvo. I denne elvi var det ei oppgangsag som vart saga mykje bord på i tidi framover til 1870 til 80 åri.

Sumarsdag er det uneleg og gildt å vera på støylen når buskap og folk er samla. Lid og fjell, skog og vatn gjer det heile so stemningsfullt og lokkande. Når det lid mot kveld og soli held på og sig ned over Ørnefjellet i vest vert alt so stilt og fredfullt. Kyrne er komne heim or skogen. Kveldstellet er undangjort. Her og der ut over støylen og ved buene ligg ku og kalv og kviler. «Aakrei», bjøllekui, må av og til taka seg ein tur til buedøri, der fær ho ei ekstra klype salt av matmor. Endå om soli er gladd er luft metta av varme etter ein blank og solfull dag.

Eg ruslar burt over støylsvollen og set meg på ein stein, og tankane vert forma i ord:

Kor det er gildt og på støylen vera,
når gode tankar i hug ein bera.
På støylsvoll er det so gildt å gå,
i sinn og tankar ein ro kan få.

Og Fetstøylvatnet det ligg og blinkar,
i avdagselden det roleg vinkar.
I vatnet speglar seg nut og fjell,
der skuggen klårt ned i djupet fell.

Og Storefjellet det høgt seg spanar,
og kruna høgt i mot himlen tanar.
Det skodar ut over dal og dæld,
med skuggar myrke i lidi fell.

Og Opte-elvi so ljuvt det susar,
i mellom steinar og svad ho brusar.
Den låten er meg so kjend og kjær,
når eg til susen der lyda fær.

So mange minne dei på no strøymer,
i minnekransen eg på dei gøymer.
Frå bufardag og frå bufarkveld,
eg hugsa må det på denne kveld.

Ja, det er gildt å lata tankane leika. Minne på minne kjem strøymande. Burte i kanten av støylen stend stova etter overlækjar Sofus Wiederøe. Det var ein folkekjær mann, som me støylsfolk fekk stor vyrdnad for. Sumaren 1934 høvde det slik at eg var i Finndalen heile sumaren. Eg vart då godt kjend med Widerøe, og han kom ofte på vitjing til oss i bui. Han fekk greida på at eg sysla litt med skriving. «Du», sa han. «No skal du skriva litt om Vond-Orm Viki som du hev så god kjennskap til. Når eg reiser tilbake til Oslo skal eg taka det med og få stykket inn i «Tidens Tegn», eller «Aftenposten» ». Du kan veta eg vart ihuga og gjekk i gang med arbeidet med ein gong. Fyrr me skildest den kveld laut me lova å fylgje Widerøe, bror hans, og ei tenistgjente frå Fyresdal, som han hadde hjå seg, ut på Storeholmen, for å sjå staden der Orm Viki livde som fredlaus mann i heile 3 år.

Det vart avtala kvelden me skulde taka denne turen, og det var ei gild reis, som endå stend klårt i minnet.

Sumaren 1937 var siste gong Widerøe var i Finndalen. Fram på hausten same året kom det melding om at Wiederøe og kona hadde sett til i ei flygeulukke saman med føraren på Oslo hamn.

Frå Fetstøyl vil me deg lækjar minnast,
om ikkje lenger du der vil finnast.
Me hugsa vil deg for venskap stor,
i dine fotefar gleda stor.

==''Frå Finndalen, Festøyl''==

Av [[Torleiv B. Aakre]], Agder Tidend 1927

No hev me vore ei heil stund i Finndalen, med buskapen — og det hev vore eit framifraa godt beite, so dei kjem mette og gode heimatt um kveldane og gjev mjølk i ringja (mjølkekar av tre med hank på).

Det vart umlag fjortan dagar seinare me fekk flytje paa heidi iaar enn vanlegt. Dei varme dagane i fyrsten av juli fekk snjoren til aa vika og graset til aa gro, — so det vart inkje lenge fyrr buskapen fekk mat, so dei mette og vælnøgde gjorta um kvelden, utanfor budøri, — og tenkte paa dei kalde sultedagane heime i dalen, tidlegare paa vaaren. Ja, sant aa seia fekk dei svelta, og det so mykje livet tolde. Um kveldane aat dei bygghalm som det skulle vera heimehøy.

Det er eit storfelt syn naar den eine buferdi etter den andre dreg yver heidi den same veg, og førarane i flokk og fylgje, med ruskeklyvjar (ting ein trong ha med seg på støylen) paa hesteryggen med mat og klæde og elles alt ein treng. Men det verste er den som vert med kalvane. Ja, den som hev freista aa faa dei yver heidarne veit eg eg vil sanna, at grisen er inkje mangetider verre, um han hev ord for aa vera av dei vrangaste dyr me hev.

Finndalen ligg halvonnor mil aust på heidi fraa Valle, der storparten av bøndene paa austsida av Otra hev støylane. Naar ein veit at kvar gard hev sin støyl — ja, mange hev endaa tvo, som dei slær annakvart aar (det kallar ein å kvile slåtta), so vil aale som les dette skyna, at der er mange støylar. Det vanlege er, at paa kvar gard er der tri, fire bønder, —ja, paa sume er der fleire.

[[Kategori:Valle]]
[[Kategori:Kulturminner i Valle]]
[[Kategori:Avisutklipp fra eldre tider]]
[[Kategori:Historie]]

Birgit Eldhuset

2023-12-30T10:31:10Z

Knu-eldh:

{{Person | bilde =Birgit Eldhuset husmorskulen.jpg | bildetekst =Birgit Eldhuset på husmorskulen | fdag =21 | fmåned =12 | får =1922| ddag =11 | dmåned =6 | dår =2021 | Samtykke= ja}}

[[Fil:BirgitEldhuset og søner Storestøl.jpg|miniatyr|venstre|Birgit med sønene Ånund, Knut og Torgrim på [[Storestøyl]]. {{Byline|[[Hallvard Eldhuset]]}}]]
[[Fil:BirgitEldhuset-ved-Plasset.jpg|miniatyr|venstre|Birgit ved hesjene i 1979. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]
[[Fil:BirgitEldhuset-bakar-brau.jpg|miniatyr|høyre|Birgit bakar flatbrau hos ein granne. {{Byline|[[Knut Eldhuset (1958)]]}}]]

Birgit vart fødd i [[Valle]] og var dotter til [[Ånund B. Åkre]] og Birgit Bjørnsdotter Kvestad (bnr 1) ( f 1899). Tipp tipp oldefar til Birgit var [[Olav Knutsson Tveiten]] som var ein av Eidsvollsmennene. Famileforholda kan ein sjå [http://data.eidsvollsmenn.no/getperson.php?personID=I61769&tree=Eidsvollsmenn| her].

Ånund kjøpte gnr 42 [[Prestegarden]] bnr. 11 og 13 Skeidvodden i 1925. Denne selde han att i 1934 til bror sin [[Torjus Åkre]]. Svigermor hans kjøpte gnr. 54 [[Kveste]] bnr. 1 Sygard på auksjon i 1934 og overlet garden til Ånund. I 1940 kjøpte han gnr 45 [[Rike]] bnr. 7 Skumstein. Difor voks Birgit opp på 4 gardar i Valle, sine 3 første år på [[Nordigard Åkre]] der far hennar voks opp. Ho voks opp i ei tid då det var støylsdrift i [[Stavedalen]] og [[Finndalen]] i Valle austhei. Ho var såleis med foreldra på [[Fisstøyl]], Optestøyl og Håvestøyl. Ei stund etter krigen gjekk ho på [https://no.wikipedia.org/wiki/Møglestu_husmorskole Møglestu husmorskule] i Lillesand.

Birgit (f. 1922) gifte seg i 1948 med [[Hallvard Eldhuset]] i [[Åraksbø]] . Dei fekk sønene [[Torgrim Eldhuset|Torgrim]], [[Ånund Eldhuset|Ånund]] og [[Knut Eldhuset (1958)|Knut]]. Mor til Birgit, Birgit (f. 1899), døydde alt i 1968. Etter det var Ånund (1889) og dotter hans, Inger (1936) , som regel 14 dagar hos Birgit i Åraksbø vår og haust. Då ho flytta til Åraksbø blei ho bondekone saman med Hallvard i [[Eldhuset]] på bnr. 5. Dei hadde 4-5 kyr i fjoset, høner og ein gris. Ho opplevde nokre år då dei slo på [[Sveige]] i [[Årdalen]] til rundt 1950. I tillegg slo dei og hadde med kyrne på [[Storestøyl]]. Då Hallvard døydde i 1976, overtok sonen Ånund. Dei første åra hjelpte ho og Knut til i slåttonna med hesjing og høying. Rundt 1980 bygde Ånund silo, og slåtten blei mykje meir lettvinn.

Birgit hadde blomar rundt huset og hageber og grønsakshage på garden. Ho brukte kunnskapen sin frå husmorskulen og hadde eit sunt og variert kosthold for dei veldig aktive gutungane og mannen sin. Ho var flink til å bake flatbrau og lefser og tok på seg baking rundt i bygda. Ho var aktivt med i kyrkjelyden i Åraksbø og misjonsforeiningar heile tida ho budde i Åraksbø til nokre få år før ho flutte på [[Byglandsheimen]] i 2013.

== Kjelder ==
*[[Alfred Ryningen]], ''[[Valle kommune IV Gards- og ættesoge Valle]]'', utgjeve av Valle kommune, 1987, side108,220,229,442.
*[[Alfred Ryningen]], ''[[Valle kommune III Gards- og ættesoge Valle]]'', utgjeve av Valle kommune, 1987, side 212-216.
*Opplysningar frå [[Knut Eldhuset (1958)]]

{{DEFAULTSORT: Eldhuset, Birgit}}
[[Kategori:Fødsler i 1922]]
[[Kategori:Dødsfall i 2021]]
[[Kategori:Døde personer fra Bygland kommune]]
[[Kategori:Bønder]]
[[Kategori:Tveitens etterkommere]]